Кликните по изображению, чтобы увеличить
Click image to enlarge
Սեղմեք պատկերին՝ մեծացնելու համար
Сочетанием света и тени
Through the Combination of Light and Shadow
ԼՈՒՅՍԻ ԵՎ ՍՏՎԵՐԻ ՀԱՄԱԴՐՈՒԹՅԱՄԲ
Текст публикации
Text of the publication
Հրապարակման տեքստը
Բնագիր
ԼՈՒՅՍԻ ԵՎ ՍՏՎԵՐԻ ՀԱՄԱԴՐՈՒԹՅԱՄԲ
ՆԿԱՐՉԻ ՏԱՆԸ ԲԱՑՎԱԾ «ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՖԻԿԱ» ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԵՍԻ ԱՌԹԻՎ
Կերպարվեստի մասսայական ու մատչելի բնագավառներից մեկը՝ գրաֆիկան, սովետահայ կերպարվեստում վաղուց արդեն ստացել է ինքնուրույն գոյության իրավունք: Այդ իրավունքը նվաճել են հատկապես գրքի ձևավորումն ու հաստոցային գրաֆիկան: Հասունացել էր գրաֆիկայի ընդլայնված ցուցահանդես բացելու հարցը, որը և վերջերս իրականացրեց Հայաստանի նկարիչների միության գրաֆիկայի սեկցիան: Նկարչի տանը ցուցադրվող երկու հարյուր արվեստագետների հինգ հարյուրից ավելի ստեղծագործություններն ընդգրկում են վերջին մի քանի տարիների աշխատանքները:
Գրաֆիկայի ցուցահանդեսում ընդգրկված են բոլոր սերունդների ներկայացուցիչները (ավագներից մասնակցում են Հմ. Ավետիսյանը, Վ. Շաքարյանը, Հ. Շավարշը, Է. Իսաբեկյանը), որը հնարավորություն է տալիս տեսնել գեղարվեստական կերպարավորման զարգացման այն ուղին, որով ավանդները կապվում են մեր օրերի հետ: Արվեստագետների հետաքրքրություններն ընդգրկել են տարբեր թեմաներ, ոճեր, որոնք և ցուցահանդեսին հաղորդել են ժանրային բազմազանություն. թեմատիկ պատկեր, դիմանկար, բնանկար, նատյուրմորտ: Տեխնիկական տարբեր հնարների օգտագործումը (օֆորտ, լինոփորագրություն, մոնոտիպ, մատիտ, ֆլոմաստեր, սանգինա, ջրաներկ, գունավոր մատիտ, ածուխ, տեմպերա) ցուցահանդեսը դարձնում է բազմակերպար:
Ինչպես միշտ, ցուցահանդեսում կարևոր տեղ են գրավում դիմանկարն ու բնանկարը: Կերպարի էության բացահայտման առումով լավագույն դիմանկարային աշխատանքների շարքում կարելի է հիշատակել Ռ. Խաչատրյանի «Ե. Չարենց», «Վ. Տերյան», Վ. Խաչիկյանի «Ստեփան Շահումյան», «Ի. Ֆիոլետով» դիմանկարները, գեղանկարիչներ Ա. Գրիգորյանի և Վ. Սարգսյանի ներկայացրած դիմանկարների շարքը, քանդակագործ Ա. Հարությունյանի «Հայուհին»:
Բնանկարչությունը ազատ բացահայտվելու հնարավորություն է ընձեռել նկարիչներին: Մ. Աբեղյանը բնանկարներում հասնում է բնության խաղաղ ու հանգիստ տրամադրության վերարտադրության: Հ. Հակոբյանը հարթ ու ողորկ տարածքներում ձգտում է բացահայտել բնության ներքին կյանքը: Վ. Խաչիկյանը «Իմ Հայաստան» նկարաշարում հիանում է բնաշխարհի քնարական տրամադրություններով, Մ. Սաֆյանի զանգեզուրյան շարքն ասես տրոփում է անհանգիստ մի ռիթմով, Հ. Սահակյանը դիտողին հաղորդակից է դարձնում Կոլա թերակղզու կոլորիտին: Հանրապետության առօրյա կյանքը պատկերող մի քանի գործերն անգամ (Հ. Հովհաննիսյանի «Սևանի երգն» ու «Արփա—Սևան» նկարաշարերը, Լ. Ստեփանյանի քաջարանյան թերթերը, Վ. Սահակյանի «[неразборчиво]») գալիս են ապացուցելու, որ դեռևս 1920-ական թթ. սովետահայ կերպարվեստում սկզբնավորված արդյունաբերական թեմատիկան թեև թույլ, բայց հեռանկարային զարգացում է ունենում նաև մեր օրերի գրաֆիկայում:
Գրաֆիկ նկարիչներին ինքնարտահայտման շատ ավելի հնարավորություն է տվել պատմա-հեղափոխական թեմատիկան: Ա. Զաքարյանի «Լուսիկ Լիսինյան» նկարաշարը, Զ. Գասպարյանի «1917 թ.», «Վ. Ի. Լենին», «1945 թ.» և «Հանուն ապագայի» թերթերը, Ռ. Բաբայանի «Իմ հայրենիքը» և այլ գործեր շեշտված կերպով առանձնանում են ցուցահանդեսում:
Բազմաթերթ գրաֆիկական շարքերի ստեղծումը նկարիչներին հնարավորություն է տալիս ավելի ազատորեն ծավալելու այն թեման, որի ժամանակ, յուրաքանչյուր թերթ առանձին հանդես գալով, միաժամանակ մյուս թերթերն իրար կապող օղակ է հանդիսանում:
Հաստոցային գրաֆիկայի ինքնատիպ ստեղծագործություններից ցուցահանդեսում աչքի է ընկնում Գ. Խանջյանի «Մեքսիկացիներ» նկարաշարը, որը գրավում է ոչ միայն ժողովրդական կերպարների ու ազգագրական տարրերի ընդհանրացման կարողությամբ, այլև զուտ գեղանկարչական հնարների կատարելագործումով: Սա էլ հնարավորություն է տալիս Գ. Խանջյանին նկարների այս շարքը պահել գրաֆիկայի և գեղանկարչության սահմաններում: Վ. Այվազյանի օֆորտների ու փայտագրությունների պլաստիկ կառուցվածքը, Հ. Անանիկյանի «Հին Գյումրի» շարքի կոլորիտային հմայքը, Տ. Թորմաշյանի «Սասունցիների» ուրվագծային լուծումները հաստոցային գրաֆիկայի բնագավառում նկարիչների լուրջ որոնումների վկայությունն են:
Տեխնիկական կատարելության առումով աչքի են ընկնում նաև Ռ. Խաչատրյանի փոքրադիր բնանկարները, «Ինքնանկարն» ու «Ձկներով նատյուրմորտը», որոնցում կոմպոզիցիան կառուցելու հմտությունը զուգակցվում է ձևերի մոդելավորման, ինչպես նաև մատիտի «գեղանկարչական» հնարների վարպետ օգտագործման հետ:
Ցուցահանդեսի լավագույն գործերից են Մ. Ավետիսյանի ստեղծագործությունները: «Պատուհանի մոտ», «Սուգ», «Հուշ պատերազմից. ծնողներս» աշխատանքները գեղանկարչական ընդհանրացման հասած երկեր են:
Տարօրինակ է, որ ցուցահանդեսը չի արտացոլում գրքի ձևավորման այն մակարդակը, որ ունենք այսօր:
Հ. Մամյանի, Լ. [неразборчиво], Ա. Գասպարյանի ներկայացրած մի քանի հաջողված նկարազարդումները բնավ չեն մեղմում վիճակը:
Բարձր գնահատելով ծաղրանկարի ու պլակատի դերը հասարակական կյանքում, դրանց դաստիարակչական նշանակությունը, չպետք է հաշտվել այդ ժանրերով ստեղծագործող նկարիչների պասիվության հետ: Պլակատը, որով ներկայացել են մի քանի նկարիչներ՝ Ռ. Նանուշյան, Վ. Բեգլարյան, Է. Սեդրակյան, դարձել է զուտ ցուցահանդեսային էքսպոնատ: Մինչդեռ պլակատի տեղը հասարակական վայրերն են՝ շենքերը, հրապարակները, փողոցները, սակայն վաղուց արդեն սովետահայ պլակատը հեռացել է իր անմիջական ֆունկցիան կատարելուց: Որքան էլ զարմանալի է, մի տարվա ընթացքում մեր հանրապետությունում միայն տասը անուն զանազան տիպի պլակատներ են տպագրվում, այն էլ՝ սահմանափակ քանակով:
Ծաղրանկարիչները (մի քանի աշխատանք են միայն ներկայացրել Գ. Յարալյանը, Ն. [неразборчиво], Վ. Աբրոյանը) համախմբված են հիմնականում «Ոզնի» ամսագրի շուրջը:
Որոշ ժամանակ գեղարվեստական սրահում վաճառքի հանվեցին տիրաժային գրաֆիկայի (էստամպի) գեղեցիկ օրինակներ, որոնք հաճույքով գնվում էին արվեստասերների կողմից: Այդ պրակտիկան գոյություն ունի նաև մյուս հանրապետություններում, իսկ մեզ մոտ, չգիտես ինչու, այն վերացվեց: Հետաքրքիր է, թե վարչական ո՞ր օղակը որոշեց արգելել հասարակությանը մատչելի գներով արվեստի ստեղծագործություն վաճառելու պրակտիկան:
Կյանքի առաջընթացը ստիպում է առավել ուշադրություն նվիրել կիրառական գրաֆիկային՝ որպես շատ ավելի մասսայական արվեստի:
1926 թ. հունվարի 25-ին Երևանում բացվեց Հայաստանի կերպարվեստի աշխատողների ընկերության կազմակերպած գրաֆիկայի առաջին ցուցահանդեսը: Հիսունմեկ տարի անց բացվել է երկրորդը: Այդ բոլոր տարիներին սովետահայ գրաֆիկան ապացուցել է, որ իրավունք ունի գեղարվեստական ցուցահանդեսներում հանդես գալու գեղանկարչությանն ու քանդակագործությանը համազոր, իրավունք ունի լինելու ուշադրության կենտրոնում:
ՄԱՆՅԱ ՂԱԶԱՐՅԱՆ
[Նկարներում.— Ռաֆայել Նանուշյան — «Խաղաղություն»: Լալա Ստեփանյան — «Գործարանային ինտերյեր»: Գրիգոր Խանջյան — «Մեքսիկացիներ» նկարաշարից: Մինաս Ավետիսյան — «Մտորում»: Էջի լուսանկարները՝ Ա. Եսայանի:]
Перевод с армянского
СОЧЕТАНИЕМ СВЕТА И ТЕНИ
ПО ПОВОДУ ВЫСТАВКИ «СОВЕТСКАЯ ГРАФИКА», ОТКРЫВШЕЙСЯ В ДОМЕ ХУДОЖНИКА
Одна из самых доступных и массовых областей изобразительного искусства — графика — в советском армянском искусстве давно уже завоевала право на самостоятельное существование. Это право отвоевали прежде всего оформление книги и станковая графика. Назрел вопрос о расширенной выставке графики, и недавно его осуществила секция графики Союза художников Армении. Более пятисот произведений двухсот художников, показанных в Доме художника, охватывают работы последних нескольких лет.
В выставку графики включены представители всех поколений (из старших участвуют Ам. Аветисян , В. Шакарян, А. Шаварш, Э. Исабекян), и это позволяет увидеть тот путь развития художественного образа, которым традиция связывается с нашими днями. Интересы художников охватили разные темы и стили, которые и сообщили выставке жанровое разнообразие: тематическая картина, портрет, пейзаж, натюрморт. Использование разной техники (офорт, линогравюра, монотипия, карандаш, фломастер, сангина, акварель, цветной карандаш, уголь, темпера) делает выставку многоликой.
Как всегда, важное место на выставке занимают портрет и пейзаж. Среди лучших портретных работ по раскрытию сути образа можно назвать портреты «Е. Чаренц» и «В. Терьян» Р. Хачатряна, «Степан Шаумян» и «И. Фиолетов» В. Хачикяна , ряд портретов, показанных живописцами А. Григоряном и В. Саркисяном, «Армянка» скульптора А. Арутюняна.
Пейзаж дал художникам возможность раскрыться свободно. М. Абегян в пейзажах идёт к передаче спокойного, тихого состояния природы. О. Акопян на ровных, гладких пространствах стремится раскрыть внутреннюю жизнь природы. В. Хачикян в серии «Моя Армения» любуется лирическими настроениями родной земли, зангезурская серия М. Сафьяна словно бьётся беспокойным ритмом, О. Саакян приобщает зрителя к колориту Кольского полуострова. Даже несколько работ, изображающих будни республики (серии «Песнь Севана» и «Арпа—Севан» О. Ованнисяна, каджаранские листы Л. Степаняна, «[неразборчиво]» В. Саакяна), доказывают, что промышленная тема, начатая в советском армянском искусстве ещё в 1920-е годы, хотя и слабо, но перспективно развивается и в сегодняшней графике.
Гораздо больше возможностей для самовыражения дала художникам-графикам историко-революционная тема. Серия «Лусик Лисинян» А. Закаряна, листы «1917 г.», «В. И. Ленин», «1945 г.» и «Во имя будущего» З. Гаспаряна, «Моя родина» Р. Бабаяна и другие работы заметно выделяются на выставке.
Создание многолистных графических серий позволяет художнику свободнее развернуть тему, при которой каждый лист выступает отдельно и одновременно служит звеном, связывающим остальные листы.
Из самобытных произведений станковой графики на выставке выделяется серия «Мексиканцы» Г. Ханджяна , привлекающая не только умением обобщить народные характеры и этнографические приметы, но и совершенством чисто живописных приёмов. Это и позволяет Г. Ханджяну удерживать эту серию на границе графики и живописи. Пластическое построение офортов и ксилографий В. Айвазяна, колористическое обаяние серии «Старый Гюмри» А. Ананикяна, силуэтные решения «Сасунцев» Т. Тормашяна — свидетельство серьёзных поисков художников в области станковой графики.
По технической завершённости выделяются и небольшие пейзажи Р. Хачатряна, «Автопортрет» и «Натюрморт с рыбами», где умение строить композицию соединяется с моделировкой формы и с мастерским использованием «живописных» возможностей карандаша.
Среди лучших работ выставки — произведения М. Аветисяна. «У окна», «Траур», «Память о войне. Мои родители» — произведения, достигшие живописного обобщения.
Странно, что выставка не отражает того уровня оформления книги, какой у нас есть сегодня.
Несколько удачных иллюстраций, показанных А. Мамяном, Л. [неразборчиво], А. Гаспаряном, положения нисколько не смягчают.
Высоко оценивая роль карикатуры и плаката в общественной жизни, их воспитательное значение, нельзя мириться с пассивностью художников, работающих в этих жанрах. Плакат, которым представлены несколько художников — Р. Нанушян, В. Бегларян, Э. Седракян, — стал чисто выставочным экспонатом. Между тем место плаката — в общественных местах: на зданиях, площадях, улицах, однако советский армянский плакат давно уже отошёл от своей прямой задачи. Как ни удивительно, за год в нашей республике печатается всего десять названий плакатов разных типов, да и то ограниченным тиражом.
Карикатуристы (несколько работ показали лишь Г. Яралян, Н. [неразборчиво], В. Аброян) собраны в основном вокруг журнала «Озни».
Некоторое время в художественном салоне поступали в продажу хорошие образцы тиражной графики (эстампа), которые с удовольствием покупались любителями искусства. Такая практика существует и в других республиках, а у нас, неизвестно почему, она была прекращена. Интересно, какое административное звено решило запретить практику продажи произведений искусства по доступным обществу ценам.
Ход жизни требует большего внимания к прикладной графике — как к искусству гораздо более массовому.
25 января 1926 года в Ереване открылась первая выставка графики, устроенная обществом работников изобразительного искусства Армении. Пятьдесят один год спустя открылась вторая. За все эти годы советская армянская графика доказала, что имеет право выступать на художественных выставках наравне с живописью и скульптурой, имеет право быть в центре внимания.
МАНЯ КАЗАРЯН
[На снимках: Рафаэл Нанушян — «Мир». Лала Степанян — «Заводской интерьер». Григор Ханджян — из серии «Мексиканцы». Минас Аветисян — «Раздумье». Фотографии полосы — А. Есаяна .]
Translated from Armenian
THROUGH THE COMBINATION OF LIGHT AND SHADOW
ON THE EXHIBITION "SOVIET GRAPHIC ART" AT THE HOUSE OF THE ARTIST
One of the most accessible and popular fields of the visual arts — graphic art — has long won the right to an independent existence in Soviet Armenian art. That right was won above all by book design and easel graphics. The need for a broader exhibition of graphic art had matured, and it was recently realized by the graphics section of the Artists' Union of Armenia. The more than five hundred works by two hundred artists shown at the House of the Artist cover the past few years.
The exhibition includes representatives of every generation (among the elder artists are Hm. Avetisyan , V. Shakaryan, H. Shavarsh, E. Isabekyan), and this makes it possible to see the path along which artistic imagery has developed, the path by which tradition is bound to our own day. The artists' interests span different subjects and styles, and these have given the exhibition a variety of genres: the thematic composition, the portrait, the landscape, the still life. The use of different techniques (etching, linocut, monotype, pencil, felt-tip pen, sanguine, watercolour, coloured pencil, charcoal, tempera) makes the exhibition many-sided.
As always, the portrait and the landscape hold an important place. Among the best portraits in terms of revealing the essence of a character one may name "Y. Charents" and "V. Teryan" by R. Khachatryan, "Stepan Shahumyan" and "I. Fioletov" by V. Khachikyan , the series of portraits shown by the painters A. Grigoryan and V. Sargsyan, and "Armenian Woman" by the sculptor A. Harutyunyan.
Landscape has given the artists room to open up freely. In his landscapes M. Abegyan moves towards rendering the calm, quiet mood of nature. H. Hakobyan seeks to reveal the inner life of nature in flat, smooth expanses. In the series "My Armenia" V. Khachikyan delights in the lyrical moods of his native land; M. Safyan's Zangezur series seems to beat with a restless rhythm; H. Sahakyan makes the viewer a party to the colouring of the Kola Peninsula. Even several works depicting the everyday life of the republic (H. Hovhannisyan's series "The Song of Sevan" and "Arpa—Sevan", L. Stepanyan's Kajaran sheets, V. Sahakyan's "[illegible]") go to prove that industrial subject matter, begun in Soviet Armenian art as early as the 1920s, is developing — faintly, but with promise — in today's graphic art as well.
Historical and revolutionary subjects have given graphic artists far greater scope for self-expression. A. Zakaryan's series "Lusik Lisinyan", Z. Gasparyan's sheets "1917", "V. I. Lenin", "1945" and "For the Sake of the Future", R. Babayan's "My Homeland" and other works stand out markedly in the exhibition.
Working in graphic series of many sheets allows an artist to develop a subject more freely: each sheet stands on its own and at the same time serves as a link binding the others together.
Among the most original works of easel graphics in the exhibition is G. Khanjyan 's series "Mexicans", which attracts not only by its power to generalize folk characters and ethnographic detail, but also by the perfection of purely painterly devices. This is what allows G. Khanjyan to keep the series on the border between graphic art and painting. The plastic structure of V. Ayvazyan's etchings and woodcuts, the colouristic charm of H. Ananikyan's series "Old Gyumri", the silhouette solutions of T. Tormashyan's "The People of Sasun" testify to the artists' serious explorations in easel graphics.
In technical perfection R. Khachatryan's small landscapes, his "Self-Portrait" and "Still Life with Fish" also stand out: here the skill of building a composition is joined to the modelling of form and to a masterly use of the "painterly" possibilities of the pencil.
Among the best works in the exhibition are those of M. Avetisyan. "By the Window", "Mourning" and "A Memory of the War. My Parents" achieve a painterly synthesis.
It is strange that the exhibition does not reflect the level of book design we have today.
The several successful illustrations shown by H. Mamyan, L. [illegible] and A. Gasparyan do nothing to soften the situation.
While rating highly the role of the cartoon and the poster in public life and their educational significance, one cannot be reconciled to the passivity of the artists working in these genres. The poster, represented by a few artists — R. Nanushyan, V. Beglaryan, E. Sedrakyan — has become a purely exhibition item. Yet the place of the poster is in public spaces: on buildings, squares and streets; and Soviet Armenian poster art has long since withdrawn from performing its immediate function. Surprising as it is, in the course of a year only ten poster titles of various kinds are printed in our republic, and those in limited numbers.
The cartoonists (only a few works were shown by G. Yaralyan, N. [illegible] and V. Abroyan) are gathered mainly around the magazine "Vozni".
For a time fine examples of print graphics (estampe) were put on sale in the art salon, and art lovers bought them gladly. This practice exists in the other republics as well, but here, for some reason, it was abolished. One would like to know which administrative body decided to forbid the practice of selling works of art at prices the public can afford.
The course of life calls for greater attention to applied graphics — as an art far more widely shared.
On 25 January 1926 the first exhibition of graphic art, organized by the society of workers in the visual arts of Armenia, opened in Yerevan. Fifty-one years later the second has opened. Through all these years Soviet Armenian graphic art has proved that it has the right to appear at art exhibitions on equal terms with painting and sculpture, the right to stand at the centre of attention.
MANYA GHAZARYAN
[In the illustrations: Rafayel Nanushyan — "Peace". Lala Stepanyan — "Factory Interior". Grigor Khanjyan — from the series "Mexicans". Minas Avetisyan — "Reflection". Photographs of the page by A. Yesayan.]
Связана с выставкой
Related to exhibition
Կապված է ցուցահանդեսի հետ
(1)
