Кликните по изображению, чтобы увеличить
Click image to enlarge
Սեղմեք պատկերին՝ մեծացնելու համար
После выставки Рудольфа Хачатряна
After Rudolf Khachatryan's Exhibition
Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ցուցահանդեսից հետո
Текст публикации
Text of the publication
Հրապարակման տեքստը
Բնագիր
ՀՍՍՀ վաստակավոր նկարիչ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի վերջերս կայացած ցուցահանդեսը մեծ հաջողություն ունեցավ։ Հարյուրավոր այցելուներ դիտեցին ներկայացված աշխատանքները և արտահայտեցին հիացական կարծիքներ։ Ռ. Խաչատրյանը արվեստասերների դատին է ներկայացնում դիմանկարներ, որոնք աչքի են ընկնում պրոֆեսիոնալ բացառիկ մակարդակով և բոլորին այնքա՜ն ծանոթ բնորդներին նման լինելով։ Կաշառում է նաև նկարելու տեխնիկայի ընտրությունը՝ մանկությունից ծանոթ մատիտը։ 1978-ին արված կնոջ դիմանկարում ուրվագծված է միայն գլուխը, արված են անկանոն շտրիխներ, բայց մենք տեսնում ենք կնոջը՝ նրա բնորոշ հմայքի կնիքով։ Կատարվում է գեղարվեստական ակտ։ Դա արվեստի հենց այն գաղտնիքն է, որը հնարավոր չէ բացատրել վերլուծությամբ. դա գեղարվեստի ծննդյան մոգականությունն է։
Նկարիչը մոդելի հետ ծայրաստիճան նմանության է հասնում բնորդին նկարելու շնորհիվ։ Նկատում ենք, որ նույնիսկ իր ինքնադիմանկարն ստեղծելիս նա դիմել է հայելու օգնությանը, և նկարում աշխատող ձեռքը ստացվել է ձախը։ Ռ. Խաչատրյանը ուշադրություն չի դարձնում բնորդի դեմքի անգամ մի ծալքին, մի կնճիռին։ Նրա համար դեմքը հոգու հայելին է. միայն թե պետք է ուշադիր նայել ու տեսնել նրա խորքը։ Նկարչին հետաքրքրում են հոգու առավել նուրբ ու աննշմար շարժումները։ Հատուկ շեշտադրված նմանության միջոցով նա ձգտում է ըմբռնել մարդու ողջ ներաշխարհը և ոչ թե ընդգծել ամենաբնորոշը։
Դիմանկար ստեղծելու այս կոնցեպցիայի մեջ է թաքնված նկարչի հաջողության մի այլ գաղտնիք՝ հավատն այն բանի հանդեպ, որ աշխատում է անպայման բացահայտել, ցույց տալ այդ լավը։ Ռ. Խաչատրյանը սիրում է իր հերոսներին հանդերձավորել՝ նրանց շուրջ ստեղծելով «մի փոքրիկ կառնավալ» (Թ. Սալախով ), աչքի առաջ դասավորելով դասականից մինչև մեր օրերը ներառնող զուգորդությունների մի ողջ շարք։ Այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են «Հուդիթը», «Լաուրան», «Աբու Լալա Մահարին», «Դավիթը», «Բիստրովը» և ուրիշներ, ի մի են հավաքում ժամանակակից և հին շրջանի կերպարներին։ Նրանք միավորվում, ամբողջացնում են իրար և մեզ համոզում, որ մարդկային անհատականության արժեքը անփոփոխ է մնացել վաղնջական շրջանից մինչև մեր օրերը։ Այդ աշխատանքները սփռում են հավերժական գեղեցկությանն առանձնահատուկ բույր ու հմայք։
Իր նկարների ողջ «դասականությամբ» հանդերձ, որին նա հասնում է ջանադիր մշակվածության, ճշգրիտ գծի, զուգորդականության ու եթերայնության միջոցով, Ռ. Խաչատրյանը մնում է որպես 20-րդ դարի ստեղծագործող։ Պայմանականությունը, որով համակված է մեր ժամանակի արվեստը, չի շրջանցել նաև նրան։ Դա նկատելի է հատկապես «Աշոտի դիմանկարի» (1979) սկզբունքով արված մյուս դիմանկարներում։ Դրանցում մշակված է միայն դեմքը, որը երևում է պարզորոշ, հստակ և ծավալային, իսկ մնացածը հազիվ նշմարվում է նուրբ ուրվագծով։ Դա հաճախ պատկերացում չի տալիս ծավալային կոնստրուկցիայի՝ մարդու «ոսկրային սիստեմի» մասին։
Հազիվ թե հարկ կա այստեղ խոսելու կոմպրոմիսի մասին, բայց անվիճելի է, որ Ռ. Խաչատրյանի աշխատանքներում ի մի են բախվում աշխարհընկալման, «արվեստագետի աչքի» երկու տեսակ։ Դա էլ բնական է. մարդը երբեք չի կարող կտրվել, հեռանալ իր ժամանակից։ Գուցե հարկ է հենց այդ «կոմպրոմիսով» բացատրել նկարչի դիմանկարներին բնորոշ որոշակի «մոմատիպությունը», նրա մոդելների և մեր միջև ընկած ինչ-որ թանգարանային հեռավորությունը։ Բայց չէ՞ որ ոչ ոք ապահովագրված չէ անհաջողությունից։ Ռ. Խաչատրյանի լավագույն գործերում առկա է ստեղծագործական անհատականության, մարդկային խառնվածքի բարդության, մարդու կյանքի արժեքավորության հմայքը։
ՍԵՅՐԱՆՈՒՇ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
Перевод с армянского
Недавно состоявшаяся выставка заслуженного художника Армянской ССР Рудольфа Хачатряна имела большой успех. Сотни посетителей познакомились с представленными работами и высказали восхищённые отзывы. Р. Хачатрян представил на суд любителей искусства портреты, отличающиеся исключительно высоким профессиональным уровнем и удивительным сходством со столь знакомыми всем моделями. Привлекает и выбор техники — знакомый с детства карандаш. В женском портрете 1978 года намечена лишь голова, положены неровные штрихи, однако перед нами возникает женщина, отмеченная печатью присущего ей обаяния. Совершается художественный акт. В этом и заключается тайна искусства, которую нельзя объяснить анализом: магия рождения художественного образа.
Художник достигает исключительного сходства, работая непосредственно с моделью. Заметим, что даже при создании автопортрета он прибегал к помощи зеркала, поэтому работающая рука на рисунке оказалась левой. Р. Хачатрян не фиксирует каждую складку и морщину на лице модели. Для него лицо — зеркало души; нужно лишь внимательно всмотреться и увидеть его глубину. Художника интересуют тончайшие, почти неуловимые движения души. Через подчёркнутое сходство он стремится постичь весь внутренний мир человека, а не только выделить наиболее характерное.
В этой концепции портрета скрывается ещё один секрет успеха художника — вера в добро, которое он неизменно стремится раскрыть и показать. Р. Хачатрян любит наряжать своих героев, создавая вокруг них «маленький карнавал» (Т. Салахов ), выстраивая перед зрителем целый ряд ассоциаций — от классики до современности. Такие произведения, как «Юдифь», «Лаура », «Абу Лала Маари», «Давид», «Быстров» и другие, соединяют персонажей современности и древности. Они объединяются, дополняют друг друга и убеждают нас, что ценность человеческой личности остаётся неизменной с глубокой древности до наших дней. Эти работы источают особое очарование вечной красоты.
При всей «классичности» своих картин, достигаемой тщательной проработкой, точностью линии, ассоциативностью и воздушностью, Р. Хачатрян остаётся художником XX века. Условность, которой проникнуто искусство нашего времени, не обошла и его. Особенно это заметно в портретах, выполненных по принципу «Портрета Ашота» (1979): разработано лишь лицо — ясное, точное и объёмное, тогда как всё остальное едва обозначено тонким контуром. Такой рисунок часто не даёт представления об объёмной конструкции, о «скелетной системе» человека.
Едва ли здесь следует говорить о компромиссе, но несомненно, что в работах Р. Хачатряна сталкиваются два типа мировосприятия, два вида «взгляда художника». Это естественно: человек никогда не может полностью оторваться от своего времени. Возможно, именно этим «компромиссом» объясняется некоторая восковая застылость его портретов, определённая музейная дистанция между моделями и зрителем. Но никто не застрахован от неудачи. В лучших произведениях Р. Хачатряна ощущается обаяние творческой индивидуальности, сложность человеческого характера и ценность человеческой жизни.
СЕЙРАНУШ МАНУКЯН
Translated from Armenian
The recent exhibition of Rudolf Khachatryan, Honoured Artist of the Armenian SSR, was a great success. Hundreds of visitors viewed the works and expressed their admiration. Khachatryan presented art lovers with portraits distinguished by an exceptionally high professional standard and by their striking likeness to sitters familiar to everyone. The choice of technique is also appealing: the pencil familiar from childhood. In a 1978 portrait of a woman only the head is outlined, with irregular strokes, yet we see a woman marked by her own distinctive charm. An artistic act takes place. This is the very secret of art that cannot be explained by analysis—the magic of the birth of an image.
The artist achieves an exceptional likeness by working directly from the sitter. Even when making his self-portrait he used a mirror, so that the working hand in the drawing became the left one. Khachatryan does not record every fold or wrinkle in the sitter’s face. For him the face is the mirror of the soul; one must look attentively and see its depth. He is interested in the finest, almost imperceptible movements of the soul. Through deliberately emphasised likeness he seeks to comprehend the whole inner world of a person rather than merely underline the most characteristic feature.
Another secret of the artist’s success is concealed in this conception of portraiture: his faith in the goodness he invariably tries to reveal and show. Khachatryan likes to dress his heroes and create around them “a little carnival” (T. Salakhov ), arranging a whole sequence of associations from classical art to the present day. Works such as Judith, Laura, Abu Lala Mahari, David, Bystrov and others bring together figures of the modern and ancient worlds. They unite and complement one another, convincing us that the value of the human personality has remained unchanged from antiquity to our own day. These works radiate the peculiar charm of eternal beauty.
For all the “classicism” of his pictures, achieved through painstaking finish, exact line, association and airiness, Khachatryan remains a twentieth-century artist. The conventions that permeate the art of our time have not passed him by. This is particularly evident in portraits based on the principle of Portrait of Ashot (1979): only the face is fully developed—clear, precise and volumetric—while the remainder is barely indicated by a fine outline. Such treatment often gives no idea of the volumetric construction, the human “skeletal system”.
There is hardly any need to speak of compromise here, yet two kinds of worldview, two forms of the “artist’s eye”, undeniably collide in Khachatryan’s work. This is natural: no one can entirely detach himself from his time. Perhaps this “compromise” explains a certain waxen stillness in the portraits, a museum-like distance between the models and ourselves. No one, however, is immune from failure. In Khachatryan’s finest works one feels the appeal of creative individuality, the complexity of human character and the value of human life.
SEYRANUSH MANUKYAN
Связана с выставкой
Related to exhibition
Կապված է ցուցահանդեսի հետ
(1)
Опубликованные работы
Published works
Տպագրված աշխատանքներ
(3)
