Кликните по изображению, чтобы увеличить
Click image to enlarge
Սեղմեք պատկերին՝ մեծացնելու համար
Гимн красоте и добру
A Hymn to Beauty and Goodness
Հիմն գեղեցկության և բարու
Текст публикации
Text of the publication
Հրապարակման տեքստը
Բնագիր
Հանրապետության վաստակավոր նկարիչ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի համար ստեղծագործական որոնումների շրջանը արդեն անցյալ է դարձել։ Այսօր նա իր հաստատուն տեղն է գտել արվեստի մեջ որպես ինքնատիպ ստեղծագործող։ Վստահությամբ կարելի է ասել, որ գեղանկարիչը հասել է ոճի այն լիավարտ հաջողականությանը, դեպի որը գիտակցաբար և ինքնաբերաբար ընթացել է իր ամբողջ ստեղծագործական ճանապարհով։
Խաչատրյանի գրաֆիկական աշխատանքներին ծանոթանալու հնարավորություն ընձեռեց դեռևս 1980 թվականին նկարիչների միությունում բացված ցուցահանդեսը։ Այժմ՝ երեք տարի հետո, մենք վերստին հնարավորություն ունենք հանդիպելու նրա գործերին։ Հայաստանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում բացված լևկասի տեխնիկայով նկարված գրաֆիկական աշխատանքների ցուցահանդեսը ակնբախորեն համոզում է, թե որքան է ակտիվացել նկարչի ստեղծագործական դիրքորոշումը, առանձնացել, ամրապնդվել և հղկվել նրա վարպետությունը։
Լևկասի գեղանկարչությունը գոյություն ունի վաղուց։ Բայց Խաչատրյանը լևկասը հայտնաբերեց նոր որակով, այն կիրառելով ուրվանկարի համար և դրանով ընդլայնելով գրաֆիկայի ավանդական հասկացությունը։ Լևկասի գեղարվեստական, հուզական հնարավորությունները անսահման են։ Նրա փայլատ, տաք և թափանցիկ ֆակտուրան, լուսաբեր տարերքը ներծծում են սեպիաներկը և սանգինան, որոնցով աշխատում է նկարիչը, կենդանության պատրանք հաղորդելով նկարագծերին։ Անբասիր և վարպետությամբ ստեղծված ուրվանկարը լևկասի զուգորդությամբ ավելի տպավորիչ է լինում։
Խաչատրյանի ստեղծագործական հավատամքը մնում է անփոփոխ։ Առաջվա պես նրա ուշադրության կենտրոնում Մարդն է, և առաջվա պես նրան բնորոշ է ռացիոնալ դասական սկզբունքով գործելու, հստակ, պարզորոշ, տրամաբանական, բացարձակապես լիավարտ ստեղծագործություններ արարելու ձգտումը։ Նրա կոմպոզիցիաներում ավելորդ, կեղծ տպավորիչ, ուրվանկարի դասական խստությունը և զսպվածությունը խախտող ոչ մի բան չկա։ Այդպես ամեն ինչ կառուցվում է հստակորեն, կենսական հիմքի վրա և վաղօրոք որոշված ճշգրտությամբ, որը դրսևորվում է բնօրինակն ընտրելիս։ Նկարիչը միշտ նկարում է բնօրինակից, բայց չի հանձնվում տեսածի մեխանիկական վերարտադրությանը։ Թեև նա ամենայն մանրամասնությամբ է նկարում առանձին դետալներ, սակայն նրա կոմպոզիցիաները ստեղծագործական տառապանքի հետքն անգամ չեն կրում։ Այնքան որ նրբագեղ ու փայլուն արտիստականությամբ են արարված դրանք։
Ցուցահանդեսին են ներկայացված «Հայաստան» եռաշարից մի շարք կոմպոզիցիաներ, դիմանկարներ, նատյուրմորտներ։
Որպես դիմանկարիչ Ռուդոլֆ Խաչատրյանը վաղ է հասել բարձր վարպետության։ Այս ժանրում արվեստագետը համոզչությամբ ապացուցում է, որ հմտորեն է տիրապետում ռեալիստական վարպետության գաղտնիքներին։ Միևնույն ժամանակ, նրա կերպարային մեկնաբանությունները նորովի են, համահունչ ժամանակին։
Խաչատրյանի դիմանկարները արտաքուստ հիշեցնում են Վերածննդի շրջանի ստեղծագործություններ։ Արվեստագետը չի էլ թաքցնում իր նվիրվածությունը ռենեսանսի շրջանի արվեստին։ Մեկնարկ վերցնելով դրանից, նա միանգամայն այլ սյուժե է ստեղծում՝ ժամանակակից մարդկանց, նրանց ներաշխարհի մասին։ Ցուցահանդեսին ներկայացված գրեթե բոլոր դիմանկարներում ճանաչում ենք մեր ժամանակակիցներին։ Դրանք Հ. Իգիթյանի, Վ. Մսրյանի, Է. Ռյազանովի և այլոց դիմանկարներն են։ Երբ դիտում ես Ռ. Խաչատրյանի ստեղծած դիմանկարները, ակամա հիշում ես Ա. Պ. Չեխովի ասածը. «Մարդու մեջ պետք է ամեն ինչ գեղեցիկ լինի...»։
Ուշագրավ է նրա կերտած դիմանկարների կոմպոզիցիոն կառուցվածքը։ Սովորաբար որպես ֆոն է ծառայում մաքուր թուղթը կամ լևկասը։ Նկարիչը հրաժարվում է ավելորդ մանրամասնությունների պատկերումից, դիտողի ուշադրությունը կենտրոնացնելով իր մոդելին, բացահայտելով այն ներսից, փոքրիկ հոգևոր աշխարհի հաշվին։ Նա մեծ նշանակություն է տալիս իր հերոսների հանդերձանքին։ Հագուստը նա ի սպաս դնում է բնավորության գծերի, տրամադրության բացահայտմանը։ Իր մոդելները պատկերելով հին տարազներով, ծոպերիզ չալմաներով, նկարիչը դրանով իսկ նրանց շրջապատում է ռոմանտիկության լուսապսակով։
Նրա նկարները, իհարկե, զերծ չեն որոշ չափի գեղամոլությունից, բայց յուրաքանչյուր կոմպոզիցիայի մեջ արտաքին գեղեցկության ետևում հոգեբանական բարդ վերլուծություն է բովանդակվում։
Քնքուշ քնարականությամբ և առանձնահատուկ ոգեշունչ գեղեցկությամբ են համակված Խաչատրյանի կանանց դիմանկարները։ Դրանց մեջ մարմնացում են գտել նկարչի վերաբերմունքը կնոջ նկատմամբ, նրա խոր ակնածանքը գեղեցկության հանդեպ։ Ուզում եմ հատկապես կանգ առնել «Կիսադեմի» վրա։ Այդ դիմանկարը զարմացնում է ձևերի իր դասական խստությամբ ու նրբագեղությամբ։
Բոլորովին այլ տրամադրություն է բովանդակում նկարչուհի Իննա Օլևսկայայի դիմանկարը։ Նրանում ամեն ինչ, թե՛ անհամար ծոպերով զարդարված լայն հագուստը, թե՛ կեցվածքը և թե՛ ձեռքերի դրվածքը ծառայում են ներքին տրամադրության, բնավորության բացահայտմանը։ Բայց ամենից առաջ, իհարկե, դեմքը։ Սեղմված շուրթեր, բարձրացված հոնքերի նուրբ բեկագծերով եզրված աչքերի հաստատակամ արտահայտություն՝ ամեն ինչ պատմում է ամբողջական և կամային խառնվածքի մասին։
Ուշագրավ է նկարչի ինքնանկարների շարքը։
Խաչատրյանի ինչպես դիմանկարներում, այնպես էլ նատյուրմորտներում իշխում է գեղեցկության բանաստեղծական փիլիսոփայությունը։ Գեղեցիկ է ոչ միայն մարդը, գեղեցիկ են նրան շրջապատող առարկաները, որոնք կոմպոզիցիաների մեջ հանդես են գալիս որպես մարդկանց պատկերավոր նմանակներ։ Առարկաները՝ լինի դա ինքնաեռ, թեյաման, թե սափոր, դադարում են պարզապես առարկաներ լինելուց։ Դրանք ապրում են իրենց ուրույն կյանքով, ստանալով մեծ նշանակություն։ Իրենց կոմպոզիցիոն կառուցվածքով դասական են «Երեք ձկներ», «Նատյուրմորտ ինքնաեռով» աշխատանքները, որոնք աչքի են ընկնում ներքին զսպվածությամբ և ծայր աստիճան հակիրճությամբ։ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ամբողջ ստեղծագործությունը հիմնված է խորապես համոզված մարդկայնության վրա։
Մ. ԽԱՉՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
ՆԿԱՐՆԵՐՈՒՄ.— Ցուցահանդեսի աշխատանքներից։ Լուսանկարները՝ Լ. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
Перевод с армянского
Для заслуженного художника республики Рудольфа Хачатряна период творческих поисков уже в прошлом. Сегодня он нашёл прочное место в искусстве как самобытный творец. С уверенностью можно сказать, что художник достиг той завершённой цельности стиля, к которой сознательно и непроизвольно шёл всем своим творческим путём.
Возможность познакомиться с графическими работами Хачатряна дала ещё выставка, открытая в 1980 году в Союзе художников. Теперь, три года спустя, мы вновь можем встретиться с его работами. Выставка графических работ, выполненных в технике левкаса и открытая в Музее современного искусства Армении, наглядно убеждает, насколько активнее стала творческая позиция художника, как выделилось, окрепло и отточилось его мастерство.
Живопись на левкасе существует давно. Но Хачатрян открыл левкас в новом качестве, применив его для рисунка и тем самым расширив традиционное понятие графики. Художественные, эмоциональные возможности левкаса безграничны. Его матовая, тёплая и прозрачная фактура, светоносная стихия впитывают сепию и сангину, которыми работает художник, придавая линиям рисунка иллюзию живости. Безупречный, мастерски исполненный рисунок в сочетании с левкасом становится ещё выразительнее.
Творческое кредо Хачатряна остаётся неизменным. Как и прежде, в центре его внимания — Человек, и, как и прежде, ему свойственно стремление действовать по рациональному классическому принципу, создавать ясные, отчётливые, логичные, абсолютно завершённые произведения. В его композициях нет ничего лишнего, фальшиво-эффектного, нарушающего классическую строгость и сдержанность рисунка. Всё строится чётко, на жизненной основе и с заранее определённой точностью, которая проявляется уже при выборе модели. Художник всегда рисует с натуры, но не отдаётся механическому воспроизведению увиденного. Хотя он во всех подробностях прорисовывает отдельные детали, его композиции не несут и следа творческих мук — настолько изящно и с блестящим артистизмом они созданы.
На выставке представлены несколько композиций из триптиха «Армения», портреты, натюрморты.
Как портретист Рудольф Хачатрян рано достиг высокого мастерства. В этом жанре художник убедительно доказывает, что умело владеет секретами реалистического мастерства. Вместе с тем его образные трактовки новы и созвучны времени.
Портреты Хачатряна внешне напоминают произведения эпохи Возрождения. Художник и не скрывает своей преданности искусству Ренессанса. Отталкиваясь от него, он создаёт совсем иной сюжет — о современных людях, об их внутреннем мире. Почти во всех представленных на выставке портретах мы узнаём наших современников: это портреты Г. Игитяна , В. Мсряна, Э. Рязанова и других. Глядя на портреты, созданные Р. Хачатряном, невольно вспоминаешь слова А. П. Чехова: «В человеке должно быть всё прекрасно...»
Примечательно композиционное построение его портретов. Фоном обычно служит чистая бумага или левкас. Художник отказывается от изображения лишних подробностей, сосредоточивая внимание зрителя на модели и раскрывая её изнутри, через её духовный мир. Он придаёт большое значение одежде своих героев, ставя её на службу раскрытию черт характера и настроения. Изображая свои модели в старинных костюмах, в чалмах с бахромой, художник тем самым окружает их ореолом романтики.
Его работы, конечно, не свободны от некоторой доли эстетства, но в каждой композиции за внешней красотой скрыт сложный психологический анализ.
Нежным лиризмом и особой одухотворённой красотой проникнуты женские портреты Хачатряна. В них воплотились отношение художника к женщине, его глубокое преклонение перед красотой. Хочу особо остановиться на «Профиле». Этот портрет поражает классической строгостью и изяществом форм.
Совсем иное настроение заключено в портрете художницы Инны Олевской. В нём всё — и широкая одежда, украшенная бесчисленной бахромой, и поза, и положение рук — служит раскрытию внутреннего настроения, характера. Но прежде всего, конечно, лицо. Сжатые губы, твёрдое выражение глаз, обрамлённых тонким изломом поднятых бровей, — всё говорит о цельной и волевой натуре.
Примечательна серия автопортретов художника.
И в портретах, и в натюрмортах Хачатряна царит поэтическая философия красоты. Прекрасен не только человек — прекрасны и окружающие его предметы, выступающие в композициях как образные подобия людей. Предметы — будь то самовар, чайник или кувшин — перестают быть просто предметами. Они живут своей особой жизнью, обретая большое значение. Классичны по композиционному построению работы «Три рыбы», «Натюрморт с самоваром », отличающиеся внутренней сдержанностью и предельным лаконизмом. Всё творчество Рудольфа Хачатряна основано на глубоко убеждённой человечности.
М. ХАЧМАНУКЯН
НА СНИМКАХ: работы с выставки. Фото Л. САРКИСЯНА
Translated from Armenian
For Rudolf Khachatryan, Honoured Artist of the republic, the period of creative searching already lies in the past. Today he has found a firm place in art as an original creator. It can be said with confidence that the artist has reached that complete fulfilment of style towards which he moved, consciously and spontaneously, along his entire creative path.
An opportunity to become acquainted with Khachatryan's graphic works was offered as early as 1980 by an exhibition at the Union of Artists. Now, three years later, we again have the chance to meet his work. The exhibition of graphic works executed in the levkas technique, which has opened at the Museum of Modern Art of Armenia, shows vividly how much more active the artist's creative stance has become, and how his mastery has become more distinctive, stronger and more refined.
Painting on levkas has long existed. But Khachatryan discovered levkas in a new quality, using it for drawing and thereby widening the traditional notion of graphic art. The artistic and emotional possibilities of levkas are boundless. Its matt, warm and translucent texture, its luminous nature, absorb the sepia and sanguine the artist works with, lending the drawn lines an illusion of life. A flawless, masterfully executed drawing becomes still more striking in combination with levkas.
Khachatryan's creative credo remains unchanged. As before, Man is at the centre of his attention, and, as before, he is characterised by a striving to work on a rational classical principle, creating clear, lucid, logical and absolutely finished works. In his compositions there is nothing superfluous or falsely showy that would violate the classical severity and restraint of the drawing. Everything is built clearly, on a basis in life and with a precision determined in advance, which shows already in the choice of sitter. The artist always draws from life but never surrenders to mechanical reproduction of what he sees. Although he renders individual details with the utmost thoroughness, his compositions bear not a trace of creative torment, so elegantly and with such brilliant artistry are they made.
The exhibition includes several compositions from the triptych Armenia, portraits and still lifes.
As a portraitist Rudolf Khachatryan reached high mastery early. In this genre he convincingly proves his skilled command of the secrets of realist craft. At the same time his interpretations of character are new and in tune with the times.
Outwardly Khachatryan's portraits recall works of the Renaissance, and the artist does not conceal his devotion to Renaissance art. Taking it as a starting point, he creates an entirely different subject — contemporary people and their inner world. In almost all the portraits on show we recognise our contemporaries: the portraits of H. Igityan , V. Msryan, E. Ryazanov and others. Looking at Khachatryan's portraits, one involuntarily recalls Chekhov's words: "Everything in a person should be beautiful..."
The compositional structure of his portraits is remarkable. The background is usually plain paper or levkas. The artist declines to depict superfluous detail, concentrating the viewer's attention on the sitter and revealing him from within, through his spiritual world. He attaches great importance to his sitters' attire, placing dress in the service of revealing character and mood. By portraying his models in old costumes and fringed turbans he surrounds them with a halo of romance.
His pictures are not, of course, free from a certain aestheticism, but in every composition a complex psychological analysis lies behind the outward beauty.
Khachatryan's portraits of women are imbued with tender lyricism and a special inspired beauty. They embody the artist's attitude to woman and his deep reverence for beauty. I would like to dwell particularly on Profile, a portrait that astonishes with the classical severity and elegance of its forms.
A quite different mood fills the portrait of the artist Inna Olevskaya. Everything in it — the wide garment adorned with countless fringes, the pose, the position of the hands — serves to reveal inner mood and character. But above all, of course, the face: compressed lips and the resolute expression of eyes framed by the fine arcs of raised brows all speak of a whole and strong-willed nature.
The artist's series of self-portraits is noteworthy.
In Khachatryan's portraits and still lifes alike reigns a poetic philosophy of beauty. Not only man is beautiful; so are the objects around him, which appear in the compositions as figurative likenesses of people. Objects — whether a samovar, a teapot or a jug — cease to be mere objects. They live a life of their own and acquire great significance. Classical in composition are Three Fish and Still Life with a Samovar, distinguished by inner restraint and extreme concision. The whole of Rudolf Khachatryan's art rests on a deeply convinced humanity.
M. KHACHMANUKYAN
ILLUSTRATIONS: works from the exhibition. Photos by L. SARGSYAN
Связана с выставкой
Related to exhibition
Կապված է ցուցահանդեսի հետ
(1)
Опубликованные работы
Published works
Տպագրված աշխատանքներ
(4)
