Кликните по изображению, чтобы увеличить
Click image to enlarge
Սեղմեք պատկերին՝ մեծացնելու համար
Рудольф Хачатрян - Многомерные объекты
Rudolf Khachatryan — Multidimensional Objects
Ռուդոլֆ Խաչատրյանի «Բազմաչափ օբյեկտները»
Текст публикации
Text of the publication
Հրապարակման տեքստը
Բնագիր
ՌՈՒԴՈԼՖ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ «ԲԱԶՄԱՉԱՓ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐԸ»
Դիմանկարային գեղանկարչությունը դարեր շարունակ փոխել է իր բնույթը՝ դեմքի և հոգու դասական ներդաշնակությունից դիտակետը փոխադրելով անհատական արտահայտչամիջոցների վրա, որն ավելի շուտ զրկված է այդ ներդաշնակությունից: «Խզման» կուլտուրայի փորձը, հանուն զուտ արտահայտչականության ձևախեղումը կոչված էին առավել սրությամբ արտահայտելու նկարչի ապրումները: Բնավորության նման «փոփոխականության» էր ենթարկվել հենց իսկ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ստեղծագործությունը, ում «բազմաչափ օբյեկտները», որոնք այժմ ցուցադրվում են Հայաստանի պատկերասրահի դահլիճներից մեկում, միանգամայն գեղարվեստական նոր հայտնություն են, որոնք կտրուկ տարբերվում են նրանցից, որոնց հանրությունն արդեն հասցրել է ընտելանալ (ընկալման բնական համոզչականությունը պահպանող դիմանկարներ): Միայն այդ նկարների աշխարհը խորասուզվելով, կողմնորոշվելով նրանց զուգահեռականներում, կարելի է հասկանալ, թե ինչի մասին են դրանք:
— Նկարիչը չի կարող ամբողջ կյանքում իր ոճը որոնել: Ոճը, ինչպես բնավորությունը, ավելի է ճշգրտվում, կատարելագործվում... Ձեր «բազմաչափ օբյեկտները» «գրչի փորձե՞ր» են, թե՞ ինչ-որ ավարտուն իրողություններ:
— Ոճի իմաստով այդ կտավները ինձ համար այնքան էլ նոր չեն: Ես նման մի բան փորձել եմ 60-ականներին, տարածության մեջ փորձարկում էի «բաց ձևերը», ինչպես դա իմ ուսուցիչը՝ Երվանդ Քոչարն էր անում: Նրա «գեղանկարչությունը տարածության մեջ» ցնցել էր ինձ նոր, անկանխատեսելի հնարավորություններով: Մի անգամ, երբ մաեստրոն իր «օբյեկտներն» էր ցուցադրում, դիմեց ինձ. «Դու դեռ կանդրադառնաս դրան, բայց՝ քո ճանապարհով»: Ես 30 տարի է, որ գնում եմ դեպի «բազմաչափ օբյեկտները» և հասա այն բանին, որ դրանք եռաչափ աշխարհում նոր հարթության վրա տեղափոխվեցին:
— Ձեր նկարներում մոր և նորածնի կերպարն այնպես է պատկերվում, որ թվում է, թե երկուսի մարմինները միմյանց են ձուլվում՝ փոխակերպվելով երկակի միակերպարի...
— Մայրն ու մանուկը, որպես մեկը մյուսի շարունակություն. հենց դա է մարդու մասին իմ բանաձևը, իմ փիլիսոփայությունը: Ամբողջ կյանքում մենք մեր մեջ ենք կրում մանկությունը: Ո՛չ ժամանակը, ո՛չ հանգամանքները ի զորու չեն մեր մեջ սպանելու երեխային: Եվ պատահական չէ, որ բնությունն այնպես է ստեղծել, որպեսզի տարիք առնելով՝ մարդը սկսի երեխայի նմանվել: Այստեղ կկամենայի զուգահեռներ անցկացնել հայկական ճարտարապետության հետ: Նկատե՞լ եք, օրինակ, թե ինչպիսի կոմպոզիցիայով է կառուցված Հռիփսիմեի տաճարը: Ինքնըստինքյան այդ կառույցն ամբողջական և ավարտուն է: Սակայն ավելի ուշ նրան ամրացված փոքրիկ, փոքր-ինչ անհամաչափ զանգակատունը ոչ թե խաթարել է ընդհանուր տպավորությունը, այլ ընդհակառակը՝ այդ կառույցին հաղորդել է ավարտունության հատուկ վիճակ: Նույն բանը աշխատանքների հետ է կատարվում. երբեմն պլաստիկ հակադրությունները մեծ ամբողջականություն են հաղորդում՝ հավասարակշռելով ամբողջ լարվածությունը, [բնաստեղծական] կարգը:
— Պետք է ենթադրել, որ այդ հակադրությունն արդարանում է նաև նրանով, երբ այնպիսի կերպարներ են հայտնվում, որոնք իրենց մեջ տղամարդկային ու կանացի սկիզբներն են համադրում:
— Անդրոգինային կերպարներն իրենց մեջ դիցաբանական նախահիմքեր են կրում: Եթե հիշում եք, առասպելի համաձայն, որը Պլատոնի երևակայությամբ էր ստեղծվել, մեր նախնիները 2 երես, 4 ձեռք և 4 ոտք են ունեցել. նրանք անդրոգիներ էին, այսինքն՝ հերմաֆրոդիտներ: Զևսը, ցանկանալով վրեժ լուծել մարդկանցից անհնազանդության և մեծամտության համար, նրանց երկու կեսի է բաժանում, և այդ ժամանակից ի վեր մի կեսը դատապարտված է որոնելու երկրորդ կեսին... Իմ աշխատանքներում ես միացրել եմ այդ կեսերը և ստեղծել իմ նոր դիցաբանությունը՝ այն մեր ժամանակաշրջանին հասցեագրելով: Արվեստն էլ հենց դիցաբանություն է: Նրա ուժն այն բանում է, որպեսզի երևակայականի ու իրականի դիցաբանական միաձուլվածության երանգը պահպանի:
— Ցուցադրանքում կարելի է տեսնել նաև մի քանի դանդաղ պտտվող արձանի: Սևեռուն կտշողականությամբ նրանք կրկնում են կտավների կերպարներին՝ քանդակագործական հյուսվածք ստանալով: Բայց այդ դարագայում նրանք գոյություն են ունենում իրենց ինքնուրույն հատուկ նշանակությամբ: Ինչի՞ հաշվին է դա կատարվում:
— Դրանք հայելային նմանակներ են, որոնք միմյանց կրկնում են ֆիգուրների կոնտուրներով և հարթությամբ, դրանով իսկ ստեղծելով չորրորդ չափումը: Ինձ համար անսպասելի էր, երբ հանկարծ հայտնաբերեցի, որ այդ ֆիգուրների հայելային միացումն իրենց հիմքում խաչ նշանակեցին (չէ՞ որ մեր ամբողջ հայկական ճարտարապետության հիմքը խաչակերպ է): Այսպես հայտնվեցին պտտվող սվաստիկանման ֆիգուրները՝ հիշեցնելով հավերժության նշանը հին հայկական խորաքանդակների վրա:
— Կա՞ արդյոք որևէ բան ձեր ստեղծագործության մեջ, մաեստրո, որը ձեզ դուր չի գալիս:
— Առայժմ այն ամենը, ինչ ունեմ, ինձ դուր է գալիս: Ճիշտ է, չհաշված այն դիմանկարները, որ նկարել եմ ոչ թե սրտով, այլ պատվերով: Սովորաբար, եթե ինձ աշխատանքներից որևէ մեկը դուր չի գալիս, ես անմիջապես ոչնչացնում եմ: Այսպես՝ Լոնդոնում, ուր ես շուրջ 5 տարի ապրել եմ՝ ստեղծելով իմ «բազմաչափ օբյեկտները», 1000-ից 200-ը ոչնչացրի: Հետո, երբ դիտում էի սլայդներն ու լուսանկարները, զղջում էի կատարվածի համար: Բայց պարզվում է՝ րոպեական քննադատությունն ինձ համար որոշիչ է:
— Ցուցահանդեսի բացման օրը ինձ թվաց, որ կային նաև մարդիկ, ովքեր հույս ունեին տեսնել ռեալիստական շրջանի ձեր դիմանկարները, կային նաև հիասթափվածներ... Հավանաբար, նախկին աշխատանքները հասանելի և սիրելի էին հասարակությանը...
— Ոչինչ չես անի: Ես երբեք հենց այնպես ոչինչ չեմ անում: Ես փոփոխական եմ. դա ևս ես եմ: Այն ամենը, ինչ վերաբերում է մոսկովյան ռեալիստական ժամանակաշրջանին, ես ծախսել-վերջացրել եմ. այն ամենը, ինչ ես կարող էի ասել բնական պատկերավորությամբ, արդեն ասել եմ: Ռեալիստական դիմանկարները շարունակելը կնշանակի ինքս ինձ նմանվել: Այսօր իմ հոգին արդեն այլ չափումների մեջ է: Ես նոր հնարքներ ունեմ, և անհամբերությամբ սպասում եմ, թե երբ իմ գաղափարներն ամբողջությամբ կիրականանան:
ԿԱՐԻ ԱՄԻՐԽԱՆՅԱՆ
[Первая полоса номера, подпись к фотографии:] Գործ՝ ՌՈՒԴՈԼՖ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ. էջ 7
Перевод с армянского
«МНОГОМЕРНЫЕ ОБЪЕКТЫ» РУДОЛЬФА ХАЧАТРЯНА
Портретная живопись на протяжении веков меняла свой характер, перенося точку зрения с классической гармонии лица и души на индивидуальные выразительные средства, которые этой гармонии скорее лишены. Опыт культуры «разрыва», деформация ради чистой выразительности были призваны с наибольшей остротой выразить переживания художника. Подобной «изменчивости» характера подверглось и само творчество Рудольфа Хачатряна, чьи «многомерные объекты», ныне показанные в одном из залов Картинной галереи Армении, — совершенно новое художественное откровение, резко отличающееся от того, к чему публика уже успела привыкнуть (портретов, сохраняющих естественную убедительность восприятия). Лишь погрузившись в мир этих картин, сориентировавшись в их параллелях, можно понять, о чём они.
— Художник не может всю жизнь искать свой стиль. Стиль, как характер, всё более уточняется, совершенствуется… Ваши «многомерные объекты» — это «пробы пера» или нечто завершённое?
— В смысле стиля эти холсты для меня не так уж новы. Нечто подобное я пробовал в 60-е годы: экспериментировал в пространстве с «открытыми формами», как это делал мой учитель Ерванд Кочар . Его «живопись в пространстве» потрясла меня новыми, непредсказуемыми возможностями. Однажды, когда маэстро показывал свои «объекты», он обратился ко мне: «Ты ещё вернёшься к этому, но своим путём». Вот уже тридцать лет я иду к «многомерным объектам» и пришёл к тому, что они перешли в трёхмерном мире в новое измерение.
— На ваших картинах образ матери и младенца изображён так, что кажется, будто тела обоих сливаются друг с другом, превращаясь в двойной единый образ…
— Мать и дитя как продолжение друг друга — это и есть моя формула человека, моя философия. Всю жизнь мы несём в себе детство. Ни время, ни обстоятельства не в силах убить в нас ребёнка. И не случайно природа устроила так, что, старея, человек начинает походить на ребёнка. Здесь мне хотелось бы провести параллели с армянской архитектурой. Вы замечали, например, по какой композиции построен храм Рипсиме? Сам по себе этот храм целен и завершён. Но пристроенная к нему позже маленькая, несколько несоразмерная колокольня не нарушила общего впечатления, а наоборот — придала постройке особое состояние завершённости. То же происходит и с работами: порой пластические контрасты сообщают им большую цельность, уравновешивая всё напряжение, [природно-творческий] порядок.
— Надо полагать, этот контраст оправдан и тогда, когда появляются образы, соединяющие в себе мужское и женское начала.
— Андрогинные образы несут в себе мифологические первоосновы. Если помните, согласно мифу, созданному воображением Платона, наши предки имели два лица, четыре руки и четыре ноги: они были андрогинами, то есть гермафродитами. Зевс, желая отомстить людям за непокорство и высокомерие, разделил их на две половины, и с тех пор одна половина обречена искать другую… В своих работах я соединил эти половины и создал свою новую мифологию, обратив её к нашему времени. Искусство — это и есть мифология. Его сила в том, чтобы сохранить оттенок мифологического слияния воображаемого и реального.
— В экспозиции можно увидеть и несколько медленно вращающихся скульптур. С пристальной [настойчивостью] они повторяют образы холстов, обретая скульптурную фактуру. Но при этом они существуют со своим самостоятельным, особым значением. За счёт чего это происходит?
— Это зеркальные подобия, повторяющие друг друга контурами и плоскостью фигур и тем самым создающие четвёртое измерение. Для меня было неожиданностью, когда я вдруг обнаружил, что зеркальное соединение этих фигур образует в своей основе крест (ведь в основе всей нашей армянской архитектуры — крестообразность). Так появились вращающиеся фигуры, похожие на свастику, напоминающие знак вечности на древних армянских рельефах.
— Есть ли в вашем творчестве, маэстро, что-нибудь, что вам не нравится?
— Пока мне нравится всё, что у меня есть. Правда, не считая тех портретов, что я писал не по велению сердца, а по заказу. Обычно, если какая-то из работ мне не нравится, я сразу её уничтожаю. Так, в Лондоне, где я прожил около пяти лет, создавая свои «многомерные объекты», я уничтожил двести из тысячи. Потом, разглядывая слайды и фотографии, жалел о сделанном. Но, оказывается, для меня решающей бывает сиюминутная критика.
— В день открытия выставки мне показалось, что были и люди, надеявшиеся увидеть ваши портреты реалистического периода, были и разочарованные… Наверное, прежние работы были доступны и любимы публикой…
— Ничего не поделаешь. Я никогда ничего не делаю просто так. Я изменчив — это тоже я. Всё, что относится к московскому реалистическому периоду, я израсходовал, исчерпал; всё, что я мог сказать естественной образностью, я уже сказал. Продолжать реалистические портреты значило бы походить на самого себя. Сегодня моя душа уже в других измерениях. У меня новые приёмы, и я с нетерпением жду, когда мои замыслы полностью осуществятся.
КАРИ АМИРХАНЯН
[Первая полоса номера, подпись к фотографии:] Работа РУДОЛЬФА ХАЧАТРЯНА. Стр. 7
Translated from Armenian
THE "MULTIDIMENSIONAL OBJECTS" OF RUDOLF KHACHATRYAN
Over the centuries portrait painting has changed its character, shifting the point of view from the classical harmony of face and soul to individual means of expression, which rather lack that harmony. The experience of a culture of “rupture” and the deformation of form for the sake of pure expressiveness were intended to express the artist’s feelings with the greatest sharpness. The work of Rudolf Khachatryan himself has undergone a similar "changeability" of character: his "multidimensional objects", now shown in one of the halls of the Picture Gallery of Armenia, are an entirely new artistic revelation, sharply different from what the public had already grown used to (portraits that keep the natural persuasiveness of perception). Only by immersing oneself in the world of these paintings and finding one's way among their parallels can one understand what they are about.
— An artist cannot spend his whole life searching for his style. Style, like character, becomes ever more refined and perfected… Are your "multidimensional objects" an experiment or something finished?
— In terms of style these canvases are not so new for me. I tried something similar in the 1960s: I experimented in space with "open forms", as my teacher Yervand Kochar did. His "painting in space" had struck me with new, unpredictable possibilities. Once, when the maestro was showing his "objects", he turned to me: "You will still come back to this, but by your own path." For thirty years now I have been moving toward the "multidimensional objects", and I have arrived at carrying them from the three-dimensional world into a new dimension.
— In your paintings the image of mother and newborn is depicted so that the bodies of the two seem to merge into each other, forming a single composite image…
— Mother and child as the continuation of one another — that is my formula of man, my philosophy. All our lives we carry childhood within us. Neither time nor circumstances can kill the child in us. And it is no accident that nature has arranged things so that, as they age, people begin to resemble children. Here I would like to draw parallels with Armenian architecture. Have you noticed, for example, the composition on which the church of Hripsime is built? In itself the building is whole and complete. But the small, somewhat disproportionate bell tower attached to it later did not spoil the overall impression; on the contrary, it gave the building a special state of completeness. The same happens with works: sometimes plastic contrasts give them great wholeness, balancing all the tension, the [nature-creative] order.
— One must suppose that this contrast is justified also when images appear that combine male and female principles within themselves.
— Androgynous images carry mythological foundations. If you remember, according to the myth created by Plato's imagination, our ancestors had two faces, four arms and four legs: they were androgynes, that is, hermaphrodites. Zeus, wishing to take revenge on people for their disobedience and arrogance, split them into two halves, and ever since one half has been doomed to seek the other… In my works I have joined those halves and created my new mythology, addressing it to our time. Art itself is mythology. Its power lies in preserving the shade of the mythological fusion of the imaginary and the real.
— In the exhibition one can also see several slowly rotating sculptures. With intent [insistence] they repeat the images of the canvases, acquiring a sculptural texture. Yet they exist with their own independent, special meaning. How is this achieved?
— They are mirror likenesses that repeat one another with the contours and plane of the figures, thereby creating the fourth dimension. It was unexpected for me when I suddenly discovered that the mirror joining of these figures forms a cross at its base (after all, the basis of all our Armenian architecture is cruciform). That is how the rotating swastika-like figures appeared, recalling the sign of eternity on ancient Armenian reliefs.
— Is there anything in your work, maestro, that you do not like?
— For now I like everything I have. True, not counting the portraits I painted not from the heart but on commission. Usually, if I do not like one of my works, I destroy it at once. So in London, where I lived for about five years creating my "multidimensional objects", I destroyed two hundred out of a thousand. Later, looking at the slides and photographs, I regretted it. But it turns out that the criticism of the moment is decisive for me.
— On the opening day of the exhibition it seemed to me that there were people who had hoped to see your portraits of the realist period, and there were also some who were disappointed… Probably the earlier works were accessible to the public and loved by it…
— There's nothing to be done. I never do anything just like that. I am changeable — that, too, is me. Everything that relates to the Moscow realist period I have used up, exhausted; everything I could say with natural imagery I have already said. To continue with realist portraits would mean imitating myself. Today my soul is already in other dimensions. I have new devices, and I am waiting impatiently for my ideas to be fully realized.
KARI AMIRKHANYAN
[Front page of the issue, photo caption:] Work by RUDOLF KHACHATRYAN. Page 7
Связана с выставкой
Related to exhibition
Կապված է ցուցահանդեսի հետ
(1)
