Кликните по изображению, чтобы увеличить
Click image to enlarge
Սեղմեք պատկերին՝ մեծացնելու համար
Созвучие традиций и современности
The Harmony of Tradition and Modernity
Ավանդների և արդիականության ներդաշնակություն
Текст публикации
Text of the publication
Հրապարակման տեքստը
Բնագիր
Երևանի նկարչի տանը բացվել է Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ստեղծագործությունների ցուցահանդեսը։ Ընդգրկված են նկարչի վերջին շրջանի աշխատանքները, որոնք ներկայացված են խիստ ընտրությամբ։ Դրանք հիմնականում դիմանկարներ են, կան և մի քանի բնանկարներ ու նատյուրմորտներ, որոնք ներկայացնում են նկարչին՝ ստեղծագործական կերպարի ամբողջությամբ, իր աշխարհով ու հետաքրքրություններով։
Ռուդոլֆ Խաչատրյանի նախասիրությունը դիմանկարն է, ժանր, որի անսպառ հնարավորությունները նպաստել են արվեստագետի ինքնարտահայտմանը, սեփական ոճի դրսևորմանը։ Դիմանկարներում պատկերված են նկարչին շրջապատող մարդիկ՝ կինը, երեխաները, ընկերները, մարդիկ, որ հոգեհարազատ են արվեստագետին։ Սովետահայ կերպարվեստում դիմանկարը կայուն ավանդներ ունի, սակայն Ռ. Խաչատրյանի աշխատանքների առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ նրա բնորդները դիտված են մի նոր տեսանկյունից, ներկայացված են մարդկային անհատականությունների գեղարվեստական պատկերավորման ինքնատիպ միջոցներով։
Ռ. Խաչատրյանի դիմանկարներում ներկայացված մարդիկ ակտիվ կերպարներ են։ Կոմպոզիցիայի կառուցման համար նկարիչը նախընտրում է մեծ չափի թուղթը, որը հնարավոր է դարձնում դիմանկարը դիտել որոշակի տարածության մեջ։ Ուշադրությունը կենտրոնացվում է դեմքի վրա, գծանկարի նրբագույն անցումներով ծնվող ձևերը ստանում են տարածական կոնկրետություն, գծի պլաստիկ արտահայտչականություն, տոնային հարթությունները ստեղծում են գունային անցումների պատրանք։ Ռ. Խաչատրյանի պատկերած կերպարները ինքնամփոփ են, զերծ արտաքին շարժումներից, սակայն ակտիվ են իրենց ներքին կենսականությամբ, այն անտեսանելի կապով, որ նկարիչը ստեղծում է բնորդի ու դիտողի միջև (Ա. Բոչարովի, Մ. Շվեյցերի, Հովհաննեսի, Մ. Մելքումյանի դիմանկարները և այլն)։ Ռ. Խաչատրյանի համար կարևոր նշանակություն ունեն որոշակի մանրամասները, որոնք դառնում են շրջանակ՝ դեմքի մաքուր, պայծառ դիմագծերի ցուցադրման համար և ոչ միայն կոմպոզիցիոն հավասարակշռություն են ստեղծում, այլև հարստացնում են կերպարները («Ծամով աղջիկը», «Մաշան», «Կիսադեմ»)։ Նկարիչը կարևորում է և հագուստի հատվածները, որոնք ունեն արևելյան շեշտվածություն։ Այս բաղադրիչները ընտրված են ճաշակով և լրացնում են կերպարի գեղարվեստական ամբողջությունը։
Ռ. Խաչատրյանի կերպարները, որքան էլ որ անհատականացված են, միաժամանակ իրար նման են մաքրության ու գեղեցկության այն ձգտումներով, որ կազմում են նրա արվեստի գեղագիտական հիմքը։ Այդ իդեալը գալիս է Վերածննդի վարպետներից (Լեոնարդո դա Վինչի, Դյուրեր), դասականների ստեղծագործությունների հիմնովին և լուրջ ուսումնասիրությունից (Ռեմբրանդտ, [պրեռաֆայելիտներ?]), դրանց այնպիսի ընկալումից, երբ յուրացվածը օրգանապես միահյուսվում է արվեստագետի անհատականությանը և դառնում նրա «եսը»։
Ռ. Խաչատրյանի կողմից դասական ավանդները խորապես յուրացնելու, դրանց արդիական մարմնավորում տալու արտահայտություններից է կնոջ կերպարի, նրա գեղեցկության հանդեպ ունեցած հետաքրքրությունը։ Ինքնատիպ հմայքով են պատկերված «Երիտասարդություն», «Մերկ կինը», «Պարմանուհին» գրաֆիկական թերթերի կերպարները։ Շատ ավելի վեհաշուք ու խորն են «Սալոմեն», «Հուդիթը», «Ֆրանչեսկան»։ Այս կերպարները պատահական չեն Խաչատրյանի արվեստում։ Եթե ձեռքին բռնած ծաղկի ճյուղը («Երիտասարդություն») կամ խնձորը («Դերասանուհի Նատալյա Սայկոյի դիմանկարը») Վերածննդի նկարիչների գլուխգործոցների հետ կապված անմիջական հիշողություններ են առաջացնում, ապա նույն Վերածննդի արվեստում մեծ տեղ գրավող բիբլիական ու գրական կերպարները հեռու են դրամատիկական հույզերից և ցուցադրում են նկարչի ստեղծագործության բանաստեղծական ու արտիստիկ էությունը։ Իրենց այս առանձնահատկություններով Ռ. Խաչատրյանի աշխատանքները ընդլայնեցին հայկական հաստոցային գրաֆիկայի շրջանակները, ներմուծելով նոր որակ։
Ռուդոլֆ Խաչատրյանի արվեստը լայն ճանաչում է ստացել։ Առաջին իսկ աշխատանքները նրան բերել են պատվավոր մրցանակներ (1957, 1965, 1969՝ Երևան, 1959՝ Վիեննա)։ Նրա նկարները ցուցադրվել են նաև միջազգային ցուցահանդեսներում, անհատական ցուցահանդեսները բացվել են Մոսկվայում, Լենինգրադում, Օդեսայում։ Անշուշտ, այս ամենի հիմքում ընկած է ճշմարիտ արվեստագետին հատուկ աշխատասիրությունը, ստեղծագործական ինքնատիպությունը, նկարների բարձր կուլտուրան և ինքնահաստատման ձգտումը։
ՄԱՆՅԱ ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Перевод с армянского
В ереванском Доме художника открылась выставка произведений Рудольфа Хачатряна. В неё вошли работы последнего периода, представленные в строгом отборе. В основном это портреты, есть и несколько пейзажей и натюрмортов, которые представляют художника в цельности его творческого облика, с его миром и интересами.
Пристрастие Рудольфа Хачатряна — портрет, жанр, неисчерпаемые возможности которого способствовали самовыражению художника, проявлению его собственного стиля. На портретах изображены люди, окружающие художника: жена, дети, друзья, люди, духовно близкие ему. У портрета в советском армянском изобразительном искусстве прочные традиции, однако особенность работ Р. Хачатряна в том, что его модели увидены под новым углом зрения и представлены своеобразными средствами художественного воплощения человеческих индивидуальностей.
Люди на портретах Р. Хачатряна — активные образы. Для построения композиции художник предпочитает большой лист бумаги, позволяющий видеть портрет в определённом пространстве. Внимание сосредоточено на лице; формы, рождающиеся из тончайших переходов рисунка, обретают пространственную конкретность, пластическую выразительность линии, а тональные плоскости создают иллюзию цветовых переходов. Образы Р. Хачатряна замкнуты в себе, свободны от внешнего движения, но активны своей внутренней жизненностью, той незримой связью, которую художник создаёт между моделью и зрителем (портреты А. Бочарова, М. Швейцера, Оганеса, М. Мелкумяна и др.). Для Р. Хачатряна важны определённые детали, которые становятся рамой для чистых, ясных черт лица и не только создают композиционное равновесие, но и обогащают образы («Девушка с косой», «Маша», «Профиль»). Художник придаёт значение и деталям одежды с восточным акцентом. Эти элементы подобраны со вкусом и дополняют художественную цельность образа.
Образы Р. Хачатряна, как бы индивидуализированы они ни были, в то же время похожи друг на друга тем стремлением к чистоте и красоте, которое составляет эстетическую основу его искусства. Этот идеал идёт от мастеров Возрождения (Леонардо да Винчи, Дюрер), от основательного и серьёзного изучения произведений классиков (Рембрандт, [прерафаэлиты?]), от такого их восприятия, когда усвоенное органично сплетается с индивидуальностью художника и становится его «я».
Одно из проявлений глубокого усвоения Р. Хачатряном классических традиций и их современного воплощения — интерес к образу женщины, к её красоте. Со своеобразным обаянием изображены героини графических листов «Юность», «Обнажённая», «Девушка». Гораздо более величественны и глубоки «Саломея», «Юдифь», «Франческа». Эти образы не случайны в искусстве Хачатряна. Если ветка в руке («Юность») или яблоко («Портрет актрисы Натальи Сайко ») вызывают прямые ассоциации с шедеврами художников Возрождения, то библейские и литературные образы, занимающие большое место в том же искусстве Возрождения, у него далеки от драматических страстей и раскрывают поэтическую и артистическую сущность его творчества. Этими своими особенностями работы Р. Хачатряна раздвинули рамки армянской станковой графики, внеся в неё новое качество.
Искусство Рудольфа Хачатряна получило широкое признание. Уже первые работы принесли ему почётные премии (1957, 1965, 1969 — Ереван, 1959 — Вена). Его картины экспонировались и на международных выставках, персональные выставки открывались в Москве, Ленинграде, Одессе. Несомненно, в основе всего этого — трудолюбие, свойственное подлинному художнику, творческое своеобразие, высокая культура рисунка и стремление к самоутверждению.
МАНЯ КАЗАРЯН
Translated from Armenian
An exhibition of works by Rudolf Khachatryan has opened at the House of the Artist in Yerevan. It includes works of the artist's latest period, strictly selected. They are mainly portraits, along with several landscapes and still lifes that present the artist in the wholeness of his creative personality, with his world and his interests.
Rudolf Khachatryan's preferred genre is the portrait, whose inexhaustible possibilities have fostered his self-expression and the emergence of his own style. The portraits depict the people around him: his wife, his children, his friends, people spiritually close to him. The portrait has firm traditions in Soviet Armenian art, but the distinctive feature of Khachatryan's work is that his sitters are seen from a new angle and rendered through an original means of artistically embodying human individualities.
The people in Khachatryan's portraits are active images. To build his composition the artist prefers a large sheet of paper, which lets the portrait be seen within a defined space. Attention is concentrated on the face; forms born of the subtlest gradations of drawing acquire spatial concreteness and the plastic expressiveness of line, while tonal planes create the illusion of colour transitions. His figures are self-contained and free of outward movement, yet active through their inner vitality and the invisible bond the artist creates between sitter and viewer (the portraits of A. Bocharov, M. Shveitser, Hovhannes, M. Melkumyan and others). Certain details matter greatly to him: they become a frame for the pure, clear features of the face, and not only create compositional balance but enrich the image (Girl with a Braid, Masha, Profile). The artist also values elements of dress with an Eastern accent. These components are chosen with taste and complete the artistic wholeness of the image.
However individualised Khachatryan's figures are, they resemble one another in the aspiration to purity and beauty that forms the aesthetic foundation of his art. This ideal comes from the masters of the Renaissance (Leonardo da Vinci, Dürer), from a thorough and serious study of the classics (Rembrandt, [the Pre-Raphaelites?]), and from a way of absorbing them in which what is learned intertwines organically with the artist's individuality and becomes his "self".
One expression of Khachatryan's deep assimilation of classical tradition and its contemporary embodiment is his interest in the image of woman and her beauty. The heroines of the graphic sheets Youth, Nude and Maiden are portrayed with a distinctive charm. Far more majestic and profound are Salome, Judith and Francesca. These figures are no accident in Khachatryan's art. If the flowering branch in the hand (Youth) or the apple (Portrait of the Actress Natalya Saiko ) evoke direct associations with Renaissance masterpieces, the biblical and literary figures that loom large in that same Renaissance art are, in his work, remote from dramatic passion and reveal the poetic and artistic essence of his creativity. Through these qualities Khachatryan's works have widened the bounds of Armenian easel graphics, bringing a new quality to it.
Rudolf Khachatryan's art has won wide recognition. His very first works brought him honourable prizes (1957, 1965 and 1969 in Yerevan; 1959 in Vienna). His pictures have been shown at international exhibitions, and his solo exhibitions have opened in Moscow, Leningrad and Odessa. Underlying all this, without doubt, are the diligence peculiar to a true artist, creative originality, a high culture of drawing and the striving for self-affirmation.
MANYA GHAZARYAN
Связана с выставкой
Related to exhibition
Կապված է ցուցահանդեսի հետ
(1)
