Кликните по изображению, чтобы увеличить
Click image to enlarge
Սեղմեք պատկերին՝ մեծացնելու համար
Рудольф Хачатрян — художник света
Rudolf Khachatryan — Artist of Light
«Լոյսի նկարիչը» Ռուտոլֆ Խաչատրեան
Текст публикации
Text of the publication
Հրապարակման տեքստը
Բնագիր
«ԼՈՅՍԻ ՆԿԱՐԻՉԸ» ՌՈՒՏՈԼՖ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ
(Շար. նախորդ թիւէն եւ վերջ)
— Ես կ՚ուզեմ վերադառնալ լոյսի գաղափարին: Ձեր կենսագրութեան մէջ պատմութիւն մը կայ, որքան առասպել է, որքան ճիշդ, չեմ գիտեր: Ձեր փոքր տարիքին տեսիլք մը տեսած էք՝ լոյսի շողարձակումը, եւ ձեր ամբողջ կեանքը այդ լոյսի փնտռտուքին նուիրուած է: Կ՚ուզէի՞ք անդրադառնալ, թէ ատիկա որքա՞ն իրական է:
— Դա իրական պատմութիւն է, բայց չէի ուզենայ դրա վրայ ծանրանալ, բայց եղել է այդ տեսիլքը՝ երեք անգամ, նոյն օրը, գիշերով, խաւարի մէջ: Տասներկու տարեկան էի այն ժամանակ եւ կը կարծեմ, որ այդ լոյսն է, որ կը փնտռեմ ամէն մի գործի, նկարի մէջ: Նշանակութիւն չունի՝ մարդ է այն, բնանկար, թէ բնութեան տեսարան: Միշտ այդ լոյսը կ՚ուզենամ տեսնել: Սա երեւի առաքելութիւն (mission) է, որ տրուած է:
— Լաւ, ես կ՚ուզեմ ձեր դիմանկարներու մասին խօսիլ: Անոնց մէջ կայ շատ կախարդական յատկանիշ, որ թերեւս ես չկարենամ բնութագրել, բայց իմ զգացողութիւնս դիմանկարներու մասին այն է, որ արուեստի բոլոր պարունականերէն անդին՝ այդ դիմանկարներուն մէջ ես կը տեսնեմ ապրող մարդը: Դուք, որ դէմ յանդիման կու գաք այդ մարդուն եւ այդ մարդուն պատմութիւնը չէք գիտեր, ինչպէ՞ս կը կարողանաք այդ մարդուն ամբողջ կեանքը, պատմութիւնը, անցեալը ուրեմն «բռնել» պաստառի կամ լեւկասի վրայ եւ իր դիմանկարին մէջ իւրացնել:
— Ընդհանրապէս մարդիկ սխալ են կարծում, թէ արուեստագէտը պէտք է շփուի, զրուցի մարդու հետ երկար, որպէսզի ճանաչի մարդուն եւ նկարի: Արուեստագէտը եթէ զգայ, թէ տուեալ մարդուն կրնայ նկարել, կը նկարի: Մենք ընդհանրապէս դիտում ենք կեանքը, բայց չենք տեսնում: Ես էլ չեմ դիտում. դիտելը ինձ տալիս է առաջին թափը՝ կ՚ուզենամ նկարել այդ մարդուն: Նկարելու ժամանակ է սկսւում ամէն ինչ, որովհետեւ մեծ կենտրոնացում կայ եւ այդ մեծ կենտրոնացումը ամէն մի միկրոաշխարհի մէջ թափանցելու հնարաւորութիւն է տալիս: Բանն այն է, որ սովորական մարդիկ չենք նայում այդպէս կենտրոնացուած. մենք յարաբերութիւնների մէջ ենք, շփման մէջ ենք: Նկարչական այդ ժամանակամիջոցը, նկարելու միջոցը, այդ մեծ կենտրոնացումը՝ ամէն մի միկրոաշխարհի մէջ, ամէն մի մարդու մէջ: Տեսնել կարողանալ եւ սիրել: Ամենակարեւորը սէրն է, այդ արդէն կը դառնայ իսկական նկարչութիւն: Այդպէս էլ եղել են մեծ վարպետները: Ոչ թէ անպայման հոգեբանութիւնը պէտք է նկարել. հոգեբանութիւն հասկացողութիւնը ինքնաբերաբար գալիս է, ենթագիտակցութեամբ է գալիս: Այդ ժամանակն է կարեւորը՝ նկարչական այդ մթնոլորտը նկարչի եւ բնորդի միջեւ: Այդ է ամենակարեւորը եւ ամենակախարդականը: Այդտեղ ստեղծւում է մի մեծ հաղորդակցութիւն, լուռ հաղորդակցութիւն: Շատ բան, իհարկէ, կախուած է տաղանդից. ամէն մի նկարիչ, եթէ իսկական նկարիչ է, այդ պահը պէտք է ապրի:
— Արուեստագէտներու կեանքին մէջ կարծէք իւրայատուկ բան մը կայ. իրենց կեանքի տեւողութեան եւ իրենց տաղանդի հզօրութեան, բուռն ըլլալու հետ յարաբերութիւն մը կայ: Կարծէք թէ որքան հզօր տաղանդով ապրին եւ ստեղծագործեն, այնքան իրենց կեանքը կը կարճնայ: Այդ մասին որեւէ նկատողութիւն ունի՞ք:
— Այսպէս է, գիտէ՞ք. պէտք է տաս, նուիրես քեզ, չպիտի մտածես քո մասին, պիտի նուիրես: Այդ նուիրաբերման մէջ կամ կեանքդ կը պակսի, կամ կը շարունակուի: Դա չափանիշ չէ: Ես կարծում եմ, որ արուեստագէտը ամէն մի նկարի առջեւ պէտք է գնայ խաչելութեան, որից յետոյ կը վերածնուի, իսկական խաչելութեան կը գնայ, ինչպէս գնաց Քրիստոս եւ վերածնուեց, կենդրոնացաւ եւ համբարձուեց: Նոյնն էլ արուեստագէտի հետ պէտք է կատարուի: Ամէն մի նկարի առաջ նկարիչը պէտք չէ որ ափսոսայ, պէտք է իրեն տայ, մինչեւ վերջ տայ, որից յետոյ կը ստեղծուի նոր կեանք իր համար: Ինձ համար նկարչութիւնը այդպիսին է: Ով որ իրեն փայփայեց, չի հասնի սրան: Մեծ զոհաբերութիւն է արուեստը, ինքնազոհաբերութիւն:
— Լաւ, ըսենք՝ Լէոնարտօ Տա Վինչին, Ռաֆայէլը, Մոցարտը իրենց գլուխգործոցները տուին: Եթէ աւելի հանգիստ կեանքով շարունակէին ապրիլ, այդ արուեստի բուռն մատուցումը, տալու արարողութիւնը կեանքին՝ պիտի ունենայի՞ն կը կարծէք:
— Գուցէ ունենայի՛ն: Կան արուեստագէտներ, որոնք շուտ են սպառւում, կան նաեւ, որ երկար են ապրում: Լէոնարդօ Տա Վինչին իր յիսունհինգ տարեկան հասակում վերջացրեց իր «Մոնա Լիզա Ջոկոնդան»՝ իր գլուխգործոցը: Ռաֆայէլը իր Սիքստինեան Մադոննան նկարեց երեսունմէկ–երեսուներկու տարեկան հասակում: Երկու հաւասարազօր հանճարների գործեր: Լէոնարդոն ապրեց մօտ վաթսունեօթ տարի, իսկ Ռաֆայէլը՝ երեսունեօթը:
— Կ՚ուզենք մեր զրոյցը շեղել նաեւ ամերիկեան արուեստին: Դուք հիմա Ամերիկա էք եւ վստահաբար ամերիկեան արուեստին ծանօթութիւն ունիք: Ի՞նչ են յատկանիշները ամերիկեան արուեստին: Ի՞նչը կը սիրէք եւ ի՞նչը չէք սիրեր:
— Ես ամերիկեան արուեստին ծանօթ եմ տակաւին Երեւանից: Գիտէ՞ք ինչ. Ամերիկան երիտասարդ երկիր է դեռ, աւանդոյթներ չունեցող երկիր: Երբ կը նայեմ սկզբնական շրջանի ամերիկեան նկարչութիւնը, այսպէս ասած՝ ոչ թէ դասական է, այլ տասնութերորդ–տասնիններորդ դարի նկարչութիւն, լաւ թէ վատ՝ այդպիսին է: Ժամանակակից արուեստը, իհարկէ, Ամերիկա ներխուժեց Եւրոպայից: Իմ կարծիքով ամերիկեան արուեստի մէջ ամէն ինչ կայ, բացի հոգեւոր արուեստից: Ոգու գաղափարը, ոգին չկայ: Բայց ոգին է, որ ստեղծում է որակը, դրա համար էլ որակն էլ այն չէ: Կարծես մանրազնին ամէն ինչ նկարուած է, բայց դա նկարուած չէ ոգու համար, այլ միայն աչքի համար է նկարուած: Բայց այլ է վերածննդի նկարիչների գործերը. ամէն ինչ նկարուած է մանրակրկիտ, բայց եւ կայ ոգին, որն ինձ համար ընդունելի է: Պատահական չէ, որ ԱՄՆ-ում hyper realism առաջացաւ: Սա աւելի ֆօթօ, լուսանկարչային արուեստ է, ֆօթօ մտածելակերպ: Նոյնիսկ վերցնում են լուսանկարը, մեծացնում եւ նկարում լուսանկարից: Սա իրական աշխարհին ձգտելու նշան է. լաւ է դա, բայց քիչ է, ոգին պակաս է: Դա գալիս է աւանդոյթների պակասից արուեստի մէջ, իսկ մենք ինչպէ՞ս կարող ենք անոգի լինել, երբ ունենք հայկական դարերի պատմութիւն: Մեր անցեալի պատմութիւնն էլ ոգով է ստեղծուած, ոգու ուժով, յետոյ նոր գիտակցական շարադրանքն է եկել: Ոգին է եղել առաջնակարգ:
— Հիմա դուք ձեր արուեստի փնտռտուքներու մէջ հասած էք հանգրուանի մը, եւ այդ հանգրուանը ձեզի լիութիւն կու տայ: Ո՞ւր կը ձգտիք երթալ:
— Շարունակել այն, ինչ որ ստեղծել եմ, շարունակել առաւելապէս ոգին եւ որակը աւելացնելու համար: Արուեստը փնտռել չէ, այլ, էլ աւելի լաւ է, ընդունակ լինել սիրելու: Ինձ համար ամենամեծ արուեստագէտը նա է, ով բոլորից շատ կը սիրի: Ամենադժուար բանը սիրել է, իսկ որ նկարչութեամբ կարողանաս այդ սիրոյ մասին երգել:
Նայած՝ ինչպիսի սիրով կը նկարես տեսածդ: Այդ է, որ հիացում կը ստեղծի, եւ բոլորն էլ կը սկսեն սիրել կեանքը: Շատ կարեւոր դեր պէտք է խաղայ արուեստագէտը մեր դարում, քանի որ այս ծանր ժամանակաշրջանում ենք ապրում: Դժուար, միջուկային շրջան: Պէտք է սիրել աշխարհը, պէտք է փրկել աշխարհը, իսկ ո՞վ է խօսում դրա մասին: արուեստագէտը: Եթէ իմ նկարը նայողը կարողանայ սիրել կեանքը, աշխարհը, ուրեմն ես իմ նպատակիս հասած եմ: Նկարը դիտողը չի կարող էլ չար լինել: Մեր գործն է, որ օգնենք բարին յաղթանակի: Ինչպէ՞ս է գրուած Աւետարանում. խաւար կար, ու Աստուծոյ կամքով խաւարի մէջ լոյս եղաւ, եւ այդ լոյսն էր բարի: Ու խաւարը լոյսին չյաղթեց: Այդ լոյսը պէտք է լինի, լոյսն է ամենէն ուժեղը, եւ լոյսն է, որ պէտք է յաղթանակի: Արուեստն էլ լոյս պէտք է լինի: Լոյս է սէրն ու կեանքը:
Շատ շնորհակալ եմ եւ յաջողութիւն կը մաղթեմ ձեր զոյգ ցուցահանդէսներուն Ամերիկայի մէջ, նաեւ ձեր արուեստի ասպարէզին:
(Հարցազրոյցը կատարած է Տիթրոյթի «Հայկական Մշակութային Ժառանգութեան Ձայնասփիւռ»ի վարիչ-տնօրէն պրն. Էտ. Ազատեանը:)
Перевод с армянского
«ХУДОЖНИК СВЕТА» РУДОЛЬФ ХАЧАТРЯН
(Продолжение из предыдущего номера и окончание)
— Я хочу вернуться к идее света. В вашей биографии есть история — насколько это легенда, насколько правда, не знаю. В раннем детстве вам было видение, излучение света, и вся ваша жизнь посвящена поискам этого света. Не хотели бы вы сказать, насколько это реально?
— Это реальная история, но мне не хотелось бы на ней задерживаться, но это видение было: трижды, в один и тот же день, ночью, в темноте. Мне было тогда двенадцать лет, и я думаю, что именно этот свет я ищу в каждой работе, в каждом рисунке. Неважно, человек ли это, пейзаж или вид природы. Я всегда хочу видеть этот свет. Вероятно, это миссия (mission), которая дана.
— Хорошо, я хочу поговорить о ваших портретах. В них есть нечто очень волшебное, что я, пожалуй, не сумею определить, но моё ощущение от портретов таково: поверх всех содержаний искусства в этих портретах я вижу живого человека. Вы, оказываясь лицом к лицу с этим человеком и не зная его истории, — как вы умеете всю жизнь этого человека, его историю, его прошлое «схватить» на холсте или левкасе и воплотить в его портрете?
— Обычно люди ошибочно полагают, будто художник должен долго общаться, беседовать с человеком, чтобы узнать его и написать. Если художник почувствует, что может написать этого человека, он напишет. Мы вообще смотрим на жизнь, но не видим её. И я не смотрю: смотрение даёт мне первый толчок — мне хочется написать этого человека. Всё начинается во время работы, потому что возникает глубокая сосредоточенность, и она даёт возможность проникнуть в каждый микромир. Дело в том, что обычные люди мы так сосредоточенно не смотрим — мы в отношениях, в общении. Этот промежуток рисования, само средство рисования, эта огромная сосредоточенность — в каждом микромире, в каждом человеке. Уметь видеть и полюбить. Самое главное — любовь, тогда это и становится настоящей живописью. Такими были и великие мастера. Вовсе не обязательно писать психологию: понятие психологии приходит само собой, приходит из подсознания. Важно именно это время — та живописная атмосфера между художником и моделью. Вот что главное и что самое волшебное. Там возникает великое общение, безмолвное общение. Многое, конечно, зависит от таланта: каждый художник, если он настоящий художник, должен пережить этот миг.
— В жизни художников, кажется, есть нечто особенное: между длительностью их жизни и мощью, неистовостью их таланта существует связь. Кажется, что чем более мощным талантом они живут и творят, тем короче их жизнь. Есть ли у вас какие-нибудь наблюдения на этот счёт?
— Это так, знаете: нужно отдавать, посвящать себя, не думать о себе, нужно посвящать. В этом самопожертвовании жизнь твоя либо убывает, либо продолжается. Это не мерило. Я думаю, что художник перед каждой картиной должен идти на распятие, после которого возродится, идти на настоящее распятие, как пошёл Христос, возродился, сосредоточился и вознёсся. То же должно происходить и с художником. Перед каждой картиной художник не должен жалеть себя, должен отдать себя, отдать до конца, после чего для него создаётся новая жизнь. Для меня живопись именно такова. Кто себя лелеял, тот до этого не дойдёт. Искусство — большая жертва, самопожертвование.
— Хорошо, скажем, Леонардо да Винчи, Рафаэль, Моцарт дали свои шедевры. Если бы они продолжали жить более спокойной жизнью, было бы у них, как вы думаете, это неистовое приношение искусства, этот обряд отдавания жизни?
— Возможно, и было бы. Есть художники, которые быстро исчерпываются, есть и такие, что живут долго. Леонардо да Винчи в пятьдесят пять лет закончил свою «Мону Лизу Джоконду» — свой шедевр. Рафаэль написал свою Сикстинскую Мадонну в тридцать один — тридцать два года. Это произведения двух равновеликих гениев. Леонардо прожил около шестидесяти семи лет, а Рафаэль — тридцать семь.
— Мы хотим повернуть нашу беседу и к американскому искусству. Вы сейчас в Америке и наверняка знакомы с американским искусством. Каковы особенности американского искусства? Что вам нравится и что не нравится?
— С американским искусством я знаком ещё с Еревана. Знаете что: Америка — ещё молодая страна, страна без традиций. Когда я смотрю на американскую живопись начального периода — она, так сказать, не классическая, а живопись восемнадцатого–девятнадцатого века; хороша она или плоха — она такова. Современное искусство, конечно, ворвалось в Америку из Европы. По-моему, в американском искусстве есть всё, кроме духовного искусства. Идеи духа, духа — нет. А ведь именно дух создаёт качество, поэтому и качество не то. Кажется, всё выписано дотошно, но написано это не для духа, а только для глаза. Иное дело работы художников Возрождения: всё написано скрупулёзно, но есть и дух, который для меня приемлем. Не случайно, что в США возник гиперреализм. Это скорее фото, фотографическое искусство, фотографический образ мысли. Даже берут фотографию, увеличивают и пишут с фотографии. Это знак стремления к реальному миру; это хорошо, но мало — недостаёт духа. Это происходит от недостатка традиций в искусстве. А как мы можем быть бездуховными, когда у нас есть многовековая армянская история? И история нашего прошлого создана духом, силой духа, и лишь потом пришло осознанное изложение. Дух был первичным.
— Сейчас в поисках своего искусства вы достигли определённого рубежа, и этот рубеж даёт вам полноту. Куда вы стремитесь идти дальше?
— Продолжать то, что создал, продолжать — чтобы прибавить прежде всего духа и качества. Искусство — не поиск, а, лучше сказать, способность любить. Для меня величайший художник тот, кто любит больше всех. Самое трудное — любить, а ещё — суметь живописью спеть об этой любви.
Смотря с какой любовью пишешь увиденное. Именно это рождает восхищение, и все тоже начинают любить жизнь. Художник должен играть очень важную роль в наш век, поскольку мы живём в это тяжёлое время. Трудное, ядерное время. Нужно любить мир, нужно спасать мир — а кто об этом говорит? Художник. Если тот, кто смотрит на мою картину, сумеет полюбить жизнь, мир, — значит, я достиг своей цели. Тот, кто смотрит на картину, уже не может быть злым. Наше дело — помочь победе добра. Как сказано в Евангелии: была тьма, и волею Божией во тьме стал свет, и свет этот был благ. И тьма не победила света. Этот свет должен быть; свет — сильнее всего, и именно свет должен победить. И искусство должно быть светом. Свет — это любовь и жизнь.
Большое спасибо, и желаю успеха вашим двум выставкам в Америке, а также вашему творческому поприщу.
(Интервью провёл директор-руководитель «Радиовещания армянского культурного наследия» в Детройте г-н Эд. Азадян.)
Translated from Armenian
"THE ARTIST OF LIGHT" RUDOLF KHACHATRYAN
(Continued from the previous issue; conclusion)
— I would like to return to the idea of light. There is a story in your biography — how much of it is legend and how much true, I do not know. As a small child you had a vision, a radiance of light, and your whole life has been devoted to the search for that light. Would you like to say how real that is?
— It is a real story, but I would rather not dwell on it, yet the vision did happen: three times, on the same day, at night, in darkness. I was twelve at the time, and I think it is that light I look for in every work, in every drawing. It does not matter whether it is a person, a landscape or a scene of nature. I always want to see that light. It is probably a mission that has been given.
— Very well, I want to speak about your portraits. There is something very magical in them, which I may not be able to define, but my feeling about the portraits is this: beyond all the contents of art, in those portraits I see the living person. You, who come face to face with that person and do not know his story — how are you able to "catch" that person's whole life, his history, his past on canvas or on levkas and to reflect it in his portrait?
— People generally think, wrongly, that an artist must mix with a person and talk with him for a long time in order to know him and paint him. If the artist feels that he can paint that person, he will. We generally look at life but do not see it. Nor do I look: looking gives me the first impulse — I want to paint this person. Everything begins while painting, because there is great concentration, and it enables one to penetrate every microcosm. The point is that as ordinary people we do not look in that concentrated way; we are inside relationships, inside contact. That interval of drawing, the very means of drawing, that great concentration — in every micro-world, in every person. To be able to see and to love. Love is the most important thing; that is what turns it into real painting. So it was with the great masters too. One need not necessarily paint psychology: the notion of psychology comes of itself, it comes from the subconscious. It is that time that matters — that painterly atmosphere between the artist and the sitter. That is the most important and the most magical thing. A great communion arises there, a silent communion. Much, of course, depends on talent: every painter, if he is a real painter, must live through that moment.
— There seems to be something peculiar in the lives of artists: there is a relation between the length of their lives and the power, the vehemence of their talent. It seems that the more powerful the talent with which they live and create, the shorter their life becomes. Have you any observations on this?
— It is so, you know: one must give, devote oneself, not think of oneself but give oneself. In that self-giving your life either diminishes or continues. That is no measure. I think the artist must go to a crucifixion before every picture, after which he will be reborn: to a real crucifixion, as Christ went, was reborn, gathered himself and ascended. The same must happen to the artist. Before every picture the painter must not spare himself; he must give himself, give to the very end, after which a new life is created for him. For me painting is like that. Whoever coddles himself will not reach this. Art is a great sacrifice, a self-sacrifice.
— Very well: let us say Leonardo da Vinci, Raphael, Mozart gave their masterpieces. If they had gone on living a more peaceful life, would they, do you think, have had that vehement offering of art, that rite of giving to life?
— Perhaps they would. There are artists who exhaust themselves quickly, and there are those who live long. Leonardo da Vinci finished his "Mona Lisa Gioconda", his masterpiece, at the age of fifty-five. Raphael painted his Sistine Madonna at thirty-one or thirty-two. These are works by two equally great geniuses. Leonardo lived about sixty-seven years, and Raphael thirty-seven.
— We would like to turn our conversation to American art as well. You are now in America and are surely acquainted with American art. What are the characteristics of American art? What do you like and what do you not like?
— I have known American art since my Yerevan days. You see, America is still a young country, a country without traditions. When I look at American painting of the early period, it is, so to speak, not classical but eighteenth–nineteenth-century painting; good or bad, that is what it is. Modern art, of course, burst into America from Europe. In my opinion American art has everything except spiritual art. The idea of spirit, the spirit itself, is absent. Yet it is the spirit that creates quality, and so the quality too is not what it might be. Everything seems minutely painted, but it is painted not for the spirit, only for the eye. The works of the Renaissance painters are another matter: everything is painted meticulously, yet there is also the spirit, which for me is acceptable. It is no accident that hyperrealism arose in the USA. This is rather photography, photographic art, a photographic way of thinking. They even take a photograph, enlarge it and paint from the photograph. It is a sign of striving towards the real world; that is good, but it is little — the spirit is lacking. This comes from a lack of traditions in art. But how can we be without spirit when we have centuries of Armenian history? The history of our past too was created by spirit, by the force of spirit; only afterwards came a conscious account. Spirit came first.
— You have now reached a certain stage in the searches of your art, and that stage gives you fullness. Where do you aspire to go?
— To continue what I have created, to continue in order to add, above all, spirit and quality. Art is not searching but, better still, the capacity to love. For me the greatest artist is the one who loves most of all. The hardest thing is to love — and then to be able to sing of that love through painting.
It depends with what love you paint what you have seen. That is what creates admiration, and everyone too begins to love life. The artist must play a very important part in our century, since we live in this heavy time. A difficult, nuclear time. One must love the world, one must save the world — and who speaks of this? The artist. If the one who looks at my picture is able to love life, the world, then I have reached my goal. One who looks at a picture cannot be evil. It is our task to help goodness triumph. How is it written in the Gospel: there was darkness, and by God's will light came to be in the darkness, and that light was good. And the darkness did not overcome the light. That light must be; light is the strongest of all, and it is light that must triumph. Art too must be light. Light is love and life.
Thank you very much, and I wish success to your two exhibitions in America and to your artistic career.
(The interview was conducted by Mr. Ed. Azadian, director of the "Armenian Cultural Heritage Broadcast" of Detroit.)
Связана с выставкой
Related to exhibition
Կապված է ցուցահանդեսի հետ
(1)
Опубликованные работы
Published works
Տպագրված աշխատանքներ
(1)
